مقالات علمی و آموزشی خانواده ,آموزش و پرورش

سنتی به نام مشق در غیبت خلاقیت


جمعه ۴ مهر ۱۳۹۳ روزنامه دنیای اقتصاد بازدید: ۳۴۹
دانش آموزان تکالیف مدرسه مشق شب کد a244170

معلم گفته بود باید با ۴ رنگ دوباره مشق دیشب و مشق جدید را بنویسد. برایش توضیح داده بود که وقتی نشستی پای مشق یک کلمه با آبی، یک کلمه با قرمز، یک کلمه با مشکی و یک کلمه با سبز باشد. نقطه و کاما را هم باید حساب می کرد.

معلم گفته بود باید با ۴ رنگ دوباره مشق دیشب و مشق جدید را بنویسد. برایش توضیح داده بود که وقتی نشستی پای مشق یک کلمه با آبی، یک کلمه با قرمز، یک کلمه با مشکی و یک کلمه با سبز باشد. نقطه و کاما را هم باید حساب می کرد.

معلم گفته بود این کار را می کنی تا یادت بماند وقتی داری مشق می نویسی رونویسی نکنی. مشق که فقط کاغذ سیاه کردن نیست. مشق تمرین است. اما حالا یک ساعت دیگر بیشتر به زنگ مدرسه باقی نمانده است. مادر از ساعت ۵ او را به هزار کلمه قربانت بروم و عزیزم از خواب بیدار کرده بود. دیشب وقتی مشق روز قبل را تمام کرد دیگر نای نوشتن نداشت و روی دفتر خوابش برد. پدر مرتب به مادر چشم غره می رفت که لوسش نمی کنی. نه می روی مدرسه وساطتش را بکنی و نه جای او مشق می نویسی. باید بفهمد که هر کاری قاعده ای دارد. بچه اما این چیزها حالی اش نبود. دلش می خواست آن روز صبح بخوابد. دلش می خواست خودش را به مریضی بزند. روز قبل وقتی آقای معلم مشق ها را نگاه می کرد دیده بود که او چیزی حدود یک پاراگراف را جا انداخته است. همین شد که مشق ۴ رنگ نوشتن جریمه اش شد.

«سیدعلی عبداللهی حسینی» کارشناس تکنولوژی و گروه های آموزشی می گوید: «متاسفانه تصور می شود که تکلیف درسی چیزی است که معلم تکلیف می کند بچه ها انجام می دهند و والدین تحمل می کنند.»

او می افزاید: «امروزه مدرسه به عنوان تقویت کننده و مبدا تولید و اشاعه دهنده فرهنگ محسوب می شود و انتظار افراد جامعه نیز ایفای تعهدات قانونی مدرسه در قبال فرزندان است. از طرف دیگر مدرسه به تنهایی نمی تواند موجب تربیت مطلوب و همه جانبه افراد باشد؛ چراکه بخش عمده شخصیت فرد در جامعه و خانواده شکل می گیرد؛ بنابراین برای توفیق در آموزش و پرورش باید امکان پیوند سازنده بین جامعه، خانواده و مدرسه به وجود آید که یکی از راه های این ارتباط، تکلیف دانش آموز است

این کارشناس تکنولوژی آموزشی توضیح می دهد: «به نظر می رسد که قدمت تکلیف به درازای تاریخ آموزش است تا آنجا که بعضی از لوحه های کشف شده از زمان قدیم، نمایانگر تکلیف و تمرین بچه ها برای یادگیری است، اما اینکه چرا کودکان از انجام دادن تکلیف گریزانند؟ چه راهبردهایی برای بهبود شرایط انجام دادن تکلیف درسی موثر واقع می شود؟ برای ایجاد انگیزه در کودکان به منظور انجام دادن تکلیف چه شیوه هایی مفیدند؟ اصلا چراتکلیف؟

مادر آمده بود مدرسه و فقط کم مانده بود التماس کند. می گفت نمی توانم دیگر تحمل کنم که شما همه ذهن بچه مرا به تکلیف مشغول کرده اید. مادر قبلا با معلم صحبت کرده بود و به او اعتراض کرده بود، اما گویا رویه همچنان ادامه داشت. صبح تا ساعت ۱۲ ظهر زمان معمول مدرسه بود. از ساعت ۱۲ تا یک بعداز ظهر وقت ناهار بود. بعد کلاس های تقویتی و فوق برنامه شروع می شد. از ساعت ۲ تا ۴ هم فقط نوشتن مشق و انجام تکالیف بود. تازه وقتی بچه می رسید خانه آفتاب نشسته بود. مادر می گفت بچه اش افسرده شده است. دلش می خواهد برود با همسن و سالانش بازی کند اما غروب شده و چنین اجازه ای به او نمی دهند. تازه باید بنشیند بقیه تکالیفش را انجام دهد. خسته و بی رمق می خوابد و دوباره همان وضع را فردا تجربه می کند. فقط می ماند یک پنج شنبه و جمعه. مدیر همه حرف ها را گوش می داد، اما در آخر می گفت خانم محترم آموزش و پرورش قانونی دارد مدرسه ما هم همان ابتدا برای شما برنامه هایش را تشریح کرد و شما موافقت کردید. ما خارج از آن چارچوب کاری نمی کنیم.

مادر دوباره حرف هایش را زد و وقتی مدیر همان واکنش را نشان داد گفت: ما کلی پول به شما ندادیم که یک بچه افسرده و خسته تحویل بگیریم.

پدر همیشه می گفت: «کار نیکو کردن از پر کردن است.» پسرش می گفت خب این یعنی چی؟

پدر برایش توضیح می داد که اگر می خواهی کاری ملکه ذهنت شود و خوب و دقیق و تمیز انجامش دهی باید مرتب تمرینش کنی. مشق هم برای همین است. پسر می گفت یعنی برای اینکه در بازی پلی استیشن بتوانم از دیگران ببرم باید مرتب بازی کنم. پدر ابرو به هم گره می زد می گفت نه پسرم دستخط آبروی هر فرد است. اگر قرار است خرچنگ قورباغه بنویسی که هیچ کس نتواند نوشته ات را بخواند درست هم نوشته باشی از تو غلط می گیرند. بعد می گویند آدم شلخته ای است.

پسر اما دلش می خواست پلی استیشن بازی کند. جذاب، پویا، با کلی تصاویر فوتبالیست های جام جهانی برزیل. می توانست هر بار در کالبد یکی از آن ها ظاهر شود و سعی کند مثل او گل بزند. او این تمرین را بیشتر دوست می داشت.

خیلی ها مثل این پدر معتقدند که کارنیکو کردن از پرکردن است. برای همین فکر می کنند مشق نوشتن و کاغذ سیاه کردن و تمرین به موفقیت منجر می شود. اما خیلی ها هم برعکس پدر و مادرها در سالنی نشسته بودند که قرار بود جلسه اولیا و مربیان برگزار شود. یکی می گفت این جلسه هم برای این است که باز پول بیشتری علاوه بر شهریه از ما بگیرند. یکی دیگر می گفت الان دوباره می خواهند بگویند شما با ما در آموزش به بچه ها همراهی نمی کنید. والدین زیاد نبودند. اما یکی از آنها گفت من ۴ سال قبل از استرالیا به ایران برگشته ام. دختر دومم آنجا مدرسه را شروع کرد و حالا دختر سوم اینجا مدرسه می رود. خیلی ناراحتم که آنجا چگونه با بچه ها رفتار می کردند و اینجا چطور. اصلا مشق نوشتن و تکلیف محور آموزش نبود. همه چیز در قالب کارهای گروهی انجام می شد. مفاهیم در قالب مراوده های گروهی ما هنوز می خواهیم به شیوه مکتبخانه و مدرسه ۱۰۰ سال قبل پیش برویم. الان دیگر عصر تکنولوژی و ارتباطات است.

یکی دیگر گفت تو را به خدا این را نگویید. زمان ما هرکس خوش خط بود اعتباری داشت. الان آنقدر همه چیز معطوف به تایپ کردن شده که اصلا بچه دو خط نمی تواند بنویسد. نه املا و نه آراستگی خط دیگر اهمیت ندارد. می ترسم چیزی به نام نوشتن را از یاد ببریم.

وقتی جلسه تشکیل شد، مشخص شد که جلسه مدرسه به دلیل اعتراضات والدین به میزان مشق شب تشکیل شده است. مدیر مدرسه شروع به دادن اطلاعاتی کرد. او برای والدین گفت: شخصی به نام کوپر در زمینه مشق شب تحقیقاتی کرده است. تحقیقات کوپر در سال (۱۹۹۴ ۱۹۸۹) روی دانش آموزانی که مشق شب را انجام داده بودند و گروهی که آن را انجام نداده بودند به این نتیجه رسید که مشق شب به شدت برای پیشرفت دانش آموزان سودمند بوده است. دانش آموزانی که تکلیف شب را انجام داده بودند نسبت به دانش آموزانی که مشق شب را انجام نداده بودند، دارای ۷۰ درصد پیشرفت آموزشی بیشتر بودند. در بین دانش آموزانی که تکلیف انجام می دادند، آنهایی که تکلیف های بیشتری در طول هفته انجام می دادند، نسبت به گروهی که تکالیف کمتری انجام می دادند، پیشرفت بیشتری داشتند.

مدیر مدرسه توضیحاتش را با ذکر نتیجه دیگری از تحقیقات کوپر ادامه داد و افزود: نکته جالب تر این است که در مقایسه تکلیف شب با مطالعه نظارت شده در مدرسه، تکلیف شب، اثر سودمندتری در پیشرفت دانش آموز داشته است. تکلیف شب در کوتاه مدت می تواند باعث یادسپاری بهتر واقعیت ها و معلومات، افزایش فهم موضوع، تفکر انتقادی و پردازش بهتر اطلاعات و گسترش برنامه آموزشی شود و نیز در درازمدت می تواند شامل رشد عادت های بهتر مطالعه کردن، تکوین بازخورد های مثبت تر نسبت به مدرسه و مطالعه و تشویق یادگیری خارج از ساعات مدرسه شود.

یکی از والدین کلافه و سردرگم کلام مدیر را قطع کرد و گفت: شما این آقای کوپر یا پوپر را از کجا پیدا کرده اید؟ من به نتایج تحقیق او چه کار دارم. من دارم می بینم که بچه ام خسته است. بچه ام همه اش استرس دارد که تکالیفش انجام نشود چه می شود. آیا واقعا زمانه، زمانه مشق شب دادن است؟ آیا از آن زمان که من و شما سر کلاس می رفتیم تا به حال هیچ اتفاقی هیچ پیشرفتی حاصل نشده است؟

یکی از موارد مهمی که دانش آموزان در انجام ندادن درست تکالیف بیان کرده اند، همین احساس بیگاری

(پر کردن بیهوده وقت) است. این احساس، هم به لحاظ ارتباط با محتوای آموزشی و هم به لحاظ حجم ومیزان تکلیف محل بحث است. دانش آموز می خواهد بداند که اگر رونویسی شب گذشته اش برای آموزش املا بوده است، پس چرا معلم آن را تصحیح نمی کند و در کمتر از چند ثانیه، فقط رو ی آن خط می کشد یا آن را امضا می کند؟ و اگر هم اشکالی بگیرد، از بدخطی یا نازیبانویسی آن است؟

یکی از مادرانی که در جلسه اولیا و مربیان حاضر بود هم نگذاشت این بحث مشق نوشتن و ننوشتن سخنرانی مدیر را کامل کند. گفت: اتفاقا من موافق مشق شب هستم. همین دو سه سالی که پنج شنبه ها را تعطیل کرده بودند چه چیزی عاید بچه ها شد ؟ چه چیزی عاید ما شد. کلافه تر و عصبی تر. آموزش و پرورش وظایفی دارد. آن وظایف که نباید به عهده پدر و مادر سنگینی بکند و والدین مجبور باشند زمان بیشتری را برای تکلیف مدرسه و انجام آن بگذارند. حالا اگر مدرسه دولتی بود حرفی. ما داریم پول می دهیم که خدمات خوب بگیریم.

ساعت به ۷ صبح نزدیک می شد. مادر خودکارها را به دست گرفته بود تا بچه نوبت رنگ ها را اشتباه نکند. نمی خواست دوباره سر کلاس مشق شبش کار دستش دهد. پدر مرتب ساعتش را نگاه می کرد. آخرین رنگ به قرمز افتاد. نقطه.

سینا قنبرپور
دکتر هریس کوپر
روانشناس اجتماعی است که در زمینه شیوه*های آموزشی و به*ویژه مشق شب تحقیق کرده است. او استاد دانشگاه میسوری آمریکا بوده است.

سونات