مكتب علمی امام جواد(ع)

می دانیم كه یكی از ابعاد بزرگ زندگی ائمه ما، بُعد فرهنگی آن است. این پیشوایان بزرگ هر كدام در عصر خود فعالیت فرهنگی داشته در مكتب خویش شاگردانی تربیت می كردند و علوم و دانشهای خود را توسط آنان در جامعه منتشر می كردند، اما شرائط اجتماعی و سیاسی زمان آنان یكسان نبوده است، مثلاً در زمان امام باقر و امام صادق- علیهما السلام - شرائط اجتماعی مساعد بود و به همین جهت دیدیم كه تعداد شاگردان و راویان حضرت صادق - علیه السلام - بالغ بر چهار هزار نفر می شد، ولی از دوره امام جواد تا امام عسكری - علیهما السلام - به دلیل فشارهای سیاسی و كنترل شدید فعالیت آنان از طرف دربار خلافت، شعاع فعالیت آنان بسیار محدود بود و از این نظر تعداد راویان و پرورش یافتگان مكتب آنان نسبت به زمان حضرت صادق - علیه السلام - كاهش بسیار چشمگیری را نشان می دهد. بنابر این اگر می خوانیم كه تعداد راویان و پرورش یافتگان مكتب آنان نسبت به زمان حضرت صادق - علیه السلام - كاهش بسیار چشمگیری را نشان می دهد. بنابر این اگر می خوانیم كه تعداد راویان و اصحاب حضرت جواد - علیه السلام - قریب صد و ده نفر بوده اند [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] و جمعاً 250 حدیث از آن حضرت نقل شده [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت]، نباید تعجب كنیم، زیرا از یك سو، آن حضرت شدیداً تحت مراقبت و كنترل سیاسی بود و از طرف دیگر، زود به شهادت رسید و به اتفاق دانشمندان بیش از بیست و پنج سال عمر نكرد!
در عین حال، باید توجه داشت كه در میان همین تعداد محدود اصحاب و راویان آن حضرت، چهره های درخشان و شخصیتهای برجسته ای مانند: علی بن مهزیار، احمدبن محمدبن ابی نصر بزنطی، زكریا بن آدم، محمد بن اسماعیل بن بزیع، حسین بن سعید اهوازی، احمد بن محمد بن خالد برقی بودند كه هر كدام در صحنه علمی و فقهی وزنه خاصی به شمار می رفتند، و برخی دارای تألیفات متعدد بودند.
از طرف دیگر، راویان احادیث امام جواد - علیه السلام - تنها در محدثان شیعه خلاصه نمی شوند، بلكه محدثان و دانشمندان اهل تسنن نیز معارف و حقایقی از اسلام را از آن حضرت نقل كرده اند. به عنوان نمونه «خطیب بغدادی» احادیثی با سند خود از آن حضرت نقل كرده است [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت].
همچنین حافظ «عبدالعزیز بن اخضر جنابذی» در كتاب «معالم العتره الطاهره» [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] و مؤلفانی نیز مانند: ابوبكر احمد بن ثابت، ابو اسحاق ثعلبی، و محمد بن منده بن مهربذ در كتب تاریخ و تفسیر خویش روایاتی از آن حضرت نقل كرده اند.

[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] . شیخ طوسی، رجال، الطبعه الأولی، نجف، منشورات المكتبه الحیدریه، 1381 ه.ق، ص 397 - .409 مؤلف «مسند الامام الجواد» تعداد یاران و شاگردان امام جواد را 121 نفر می داند (عطاردی،، شیخ عزیز الله، مسند الامام الجواد، مشهد، المؤتمر العالمی للاًّمام الرضا - علیه السلام -، 1410 ه. ق) و قزوینی آنها را جمعاً 257 نفر می داند (قزوینی،، سید محمد كاظم، الامام الجواد من المهد اًّلی اللحد، الطبعه الأولی، بیروت، مؤسسه البلاغ، 1408 ه. ق)
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] . آقای عطاردی درمسند الامام الجواد با احصائی كه كرده مجموع احادیث منقول از پیشوای نهم را در زمینه های مختلف فقهی، عقیدتی، اخلاقی، و...، تعداد مذكور در فوق ضبط كرده است.
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] . تاریخ بغداد، بیروت، دار الكتاب العربی،، ج 3، ص 54 و.55
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید | عضویت] . امین، سید محسن، أعیان الشیعه بیروت، دار التعارف للمطبوعات، 1403 ه. ق، ج 2، ص.35

مهدي پيشوايي- سيره پيشوايان، ص561