رضا یزدانی و کارن همایون فر می*گویند آلبوم «خاطرات مبهم» با توجه به پیشینه سینمایی هنرمندان آن، یک اثر موسیقایی با وجوه سینمایی شده است.

مهدی یاورمنش: «خاطرات مبهم» که اول اسفند 91 منتشر شد، ششمین آلبوم رضا یزدانی است. آهنگسازی و تنظیم 10 قطعه این آلبوم را کارن همایون فر انجام داده است و ترانه*های آن*ها را احسان گودرزی، اندیشه فولادوند، علیرضا باران و علیرضا کمارجی*نژاد سروده*اند.


«بلاتکلیف»، «حرف*های بی*مخاطب»، «کجا گمت کردم»، «شک می*کنم»، «حرف آخر»، «فیلم کوتاه»، «گرامافون»، «نوار»، «طهران، تهران» و «ادامه بده» قطعات این آلبوم هستند که در طول چند سال گذشته با همکاری رضا یزدانی و کارن همایون فر پدید آمده و اینک در قالب یک مجموعه منتشر گردیده*اند.


«خاطرات مبهم» به دلیل تنوع موسیقایی و محتوایی*اش، آلبومی متفاوت در کارنامه رضا یزدانی به شمار می*آید که می*توان آن را تلفیقی از سبک*های مختلف دانست.


یکی از شب*های اسفند، با حضور در یک استودیوی موسیقی که میزبان تمرین*های ارکستر این خواننده بود، پای صحبت*های رضا یزدانی و کارن همایون فر نشستیم و به بررسی و تحلیل آلبوم «خاطرات مبهم» پرداختیم.



یکی از ویژگی*های مثبت آلبوم «خاطرات مبهم»، تنوعی است که 10 قطعه آن از نظر ترانه، ملودی، آهنگ و تنظیم دارند. در واقع این آلبوم یک رنگین کمان موسیقایی است که شنونده را خسته نمی*کند. می*خواهم بدانم این مجموعه متنوع و متفاوت چگونه کنار هم قرار گرفتند؟
کارن همایون فر: این واریته (گوناگونی) نتیجه آن است که قطعات این آلبوم در طول چند سال و با فاصله از هم شکل گرفته*اند. چند سالی می*شود همکاری من و رضا شروع شده و کارهایی را با هم انجام داده*ایم که تعدادی از آن*ها موسیقی فیلم بوده است. دو سال پیش بود که تصمیم گرفتیم آن کارهای قبلی را جمع نماییم، چند قطعه به آن*ها بیافزاییم و به صورت آلبوم منتشر کنیم.


یعنی پشت این تنوع قطعات، فکری نبود؟
رضا یزدانی: رویش فکر شده بود و اتفاقی نیست. این تنوع از ابتدا هدف گذاری شده بود و برای همین جمع آوری و تولید آلبوم «خاطرات مبهم» دو سال زمان برد.
من سالهاست که در حوزه موسیقی فعالیت می*کنم، بازار را می*شناسم و می*دانم مخاطب چه می*خواهد. قطعات این آلبوم هم فکر شده دور هم گرد آمدند و از ابتدا روی تنوع محتوایی و موسیقایی آن هدف گذاری کرده بودیم.


همایون فر: در انتشار یک آلبوم خیلی مهم است بتوانیم اثری را بیرون دهیم که دامنه مخاطبانش افزایش پیدا کند. از این نظر «خاطرات مبهم» به لحاظ گستره وسیع موضوع و مضمون ترانه*هایش، ملودی، آهنگ و ساز بندی، یک آلبوم متفاوت و متنوع است که شنونده*های زیادی را توانسته جذب خود سازد.



در این گفتگو، آلبوم «خاطرات مبهم» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت


با تنوعی که در آهنگ*ها و ترانه*های این آلبوم وجود دارد، من شنونده دوست دارم قطعات آن را پشت سر هم گوش دهم. می*خواهم بگویم «خاطرات مبهم» با وجود تنوعش، آلبومی یک دست است که باعث می*شود من از اول تا آخرش را یک نفس بروم و از روی هیچ قطعه*اش نپرم.
همایون فر: در واقع شما مثل یک منظومه صدایی بهش نگاه می*کنید.


بله. فکر می*کنم چیدمان قطعات هم خیلی به آلبوم کمک کرده است. این ترتیب چگونه شکل گرفت؟
همایون فر: بجز قطعه اول که رویش مطمئن بودیم، اما بقیه را با فکر و بحث زیاد انتخاب کردیم.


یزدانی: من قطعات را خیلی حسی می*چینم. در این آلبوم هم من دو سال با آن زندگی کردم و چیدنش کار سختی نبود.


قطعات هم از نظر طول زمانی به قاعده و متناسب هستند و شنونده را خسته نمی*کنند.
همایون فر: البته ما قطعه*ای داریم که 8 دقیقه طول می*کشد.


کدام یکی؟
همایون فر: گرامافون.


جالب است، چون من اصلاً وقت نگرفتم. به نظرم تصویر سازی و داستان سرایی این قطعه باعث می*شود گذر زمان به نظر نیاید. این ویژگی در بقیه ترانه*های «خاطرات مبهم» هم دیده می*شود و تنها مربوط به کلام نیست و آهنگ*ها نیز از آن بهره*مند هستند.
همایون فر: ساختار موسیقایی و کلامی قطعات این آلبوم اصلاً شلخته نیست و** همان طور که گفتید، بیشتر ترانه*های ما یک داستان تصویری را بازگو می*کنند.



«خاطرات مبهم»، ششمین آلبوم رضا یزدانی است


در سینما، داستان گویی وظیفه اصلی تدوین (مونتاژ) است؛ اینکه با چینش درست نما*ها، ربتم مناسب و اوج و فرود منطقی، قصه*اش را خوب پیش ببرد. به نظرم در قطعات آلبوم «خاطرات مبهم»، شما از این تکنیک سینمایی بهره گرفته*اید و پلان*های تصویری و موسیقایی را پشت سرهم به درستی تدوین کرده*اید.
یزدانی: وقتی یک گروه سینمایی آلبوم موسیقی تولید کنند، خود آگاه و نا*خود آگاه خیلی از تکنیک*های فیلمسازی را وارد این حوزه می*کنند.


مثل تصویرسازی، پلان بندی، شخصیت دادن به اشیاء، کاربرد دراماتیک واژه*ها، داستان گویی و... که در این آلبوم دیده می*شود؟
یزدانی: بله. اگر به آلبوم*های منتشر شده در سال*های اخیر نگاه کنید، تا حالا چنین مجموعه سینمایی کنار هم قرار نگرفته*اند. آهنگسازش (کارن همایون فر) 30 سال است که موسیقی فیلم می*سازد، ترانه سرایش (اندیشه فولاد وند) شغل اصلی*اش بازیگریست و من هم علاوه بر ساخت و خواندن تیتراژهای سینمایی و تجربه بازیگری، یک عاشق سینه چاک هنر هفتم هستم.
به این جمع، علی اوجی را هم اضافه کنید که از سینما آمده و تهیه کننده آلبوم «خاطرات مبهم» شده است. این ترکیب سینمایی، کار را هم سینمایی کرده است.


با اینکه در ترانه*های این آلبوم، احساساتی چون حسرت، غم گذشته، فرصت*های از دست رفته، هجران و... موج می*زند، اما کلام و موسیقی جوری دست به دست هم داده*اند که کار بیش از آنکه تراژیک یا ملودرام شود، حماسی شده است. منظورم این است وقتی هر قطعه به پایان می*رسد، این حس به شنونده دست نمی*دهد که همه چیز تمام شده و راهی برای اصلاح گذشته یا امید به آینده روشن وجود ندارد.
همایون فر: ما به عنوان هنرمندی که در یک دوران نامناسب زندگی می*کنیم، یابد بارقه*ای از امید را در دل شنونده نگاه داریم. من مخالف آن هستم که همه در*ها و روزنه*ها را به روی مخاطب ببندیم ویک فضای سیاه و تاریک و بی*هدف را برایش ایجاد کنیم. یک قطعه موسیقایی نباید جوری باشد که با تمام شدنش، مخاطب را ناامید کند و به فکر بیندازد که همه چیز به انتها رسیده است. در این کار هم ما نخواسته*ایم امید را در شنونده*هایمان بکشیم.


یزدانی: ما هم در کلام و هم با موسیقی، خواسته*ایم امید را زنده نگه داریم. وقتی در یک ترانه بعد از بیان همه سختی*های زندگی امروزه می*خوانم «ادامه بده» یا در یک قطعه دیگر ترانه سرا گفته «بی*خیال بد بیاری، زنده باد این عاشقانه»، همه تاکید بر امید دارند. همچنین با استفاده از ملودی*های خاص، بهره گیری از گروه کر و... دیگر تمهیدات موسیقایی هم خواسته*ایم حس مقاومت، مبارزه و امید به آینده را به شنونده منتقل کنیم.



رد پای سابقه آهنگسازی فیلم کارن همایون فر در این آلبوم بسیار پر رنگ دیده می شود


آقای همایون فر، شما آهنگ تمام قطعات این آلبوم را ساخته*اید و خودتان هم آن*ها را تنظیم کرده*اید. چرا مثل خیلی موسیقی دانان دیگر، کار تنظیم را حداقل در برخی قطعات به دیگران نسپردید؟
همایون فر: ملودی، ریتم، هارمونی و ارکستراسیون (ساز بندی) عناصری هستند که یک اثر موسیقایی را می*سازند. فکر می*کنم همه این*ها باید در دست* یک نفر باشد تا قطعه به کمال استحکام ساختاری و زیبایی هنری برسد.


اما در همین کار ملودی تعدادی از قطعات را رضا یزدانی ساخته است.
همایون فر: بله، اما ما از** همان ابتدا با هم مشورت و همکاری داشته*ایم و به تفاهم رسیده*ایم. در این آلبوم، ملودی*ها بر اساس شعر و ترانه ساخته و بعد از نظر سازبندی رنگ آمیزی شده*اند. برای همین آن تنوع که ابتدای گفت*و*گو به آن اشاره کردید، در تنظیم قطعات این آلبوم دیده می*شود و در عین حال کل مجموعه یک دست هم به نظر می*رسد.


این طوری به نظر می*رسد شما برای آهنگساز، نقشی شبیه کارگردان فیلم قائل هستید. در این وضعیت، اجرا گرفتن از خواننده هم جزو وظایف آهنگساز است؟
همایون فر: اصلاً نمی*توانم خواننده را خارج از سازبندی خودم فرض کنم، من** همان رفتار را با خواننده دارم که با یک ساز سلو دارم.


صدای رضا یزدانی یک تشخص خاص دارد. این را چگونه در کار لحاظ کردید؟
همایون فر: قدرت صدای رضا و تکنیک و شعوری که پشت آن نهفته، بی*نظیر است. برای همین من ملودی، آهنگ و رنگ آمیزی ساز*ها را با آن هماهنگ می*سازم.


آقای یزدانی، نسبت شما با ترانه و موسیقی چیست. کدام یک برای شما در درجه اول اهمیت قرار دارد؟
یزدانی: برای من ترانه در درجه اول اهمیت قرار دارد. اینکه ملودی را اول بسازند و بعد رویش شعر و ترانه بگویند، قبول ندارم. در موسیقی پاپ، ملودی باید روی ترانه ساخته شود.



آلبوم «خاطرات مبهم» شامل 10 قطعه است


برای همین است که خیلی وقت*ها واژه*های ترانه*های شما تغییر شکل می*دهند، معنی متفاوت می*یابند، کش می*آیند، خورده می*شوند و... بافت صدای شما را پیدا می*کنند؟
یزدانی: من همیشه دوست داشته*ام مثل یک هنرپیشه با واژه*های ترانه*هایم بازی کنم. در واقع باید بتوانم روح واژه*های ترانه*ها را با تشدید*ها، تخفیف*ها و... به شنونده منتقل کنم.


همایون فر: رضا برای خواندن هر ترانه، مثل یک بازیگر زحمت می*کشد. او به جای نقش، کلام را از صافی خودش می*گذراند و هویتی دوباره به آن می*بخشد.


گویا از هر طرف وارد بحث شویم، باز به وجوه سینمایی این آلبوم می*رسیم.
یزدانی: (با خنده) فکر می*کنم این گفت*و*گو بیشتر سینمایی شد.


ما هم استقبال می*کنیم. به همین خاطر می*خواهم بپرسم شما چرا این قدر دوست دارید تا به اشیاء کارکرد دراماتیک (نمایشی) بدهید؟
یزدانی: یک حس نوستالژیک نسبت به اشیاء دارم. فکر می*کنم آن*ها بیش از آنچه ما تصور می*کنیم، در زندگی و شکل دادن به شخصیت ما آدم*ها نقش دارند.


همایون فر: رضا به اشیاء هویت می*دهد.


یزدانی: البته فراموش نکنید که ترانه سرایان این آلبوم هم در هویت بخشی به اشیاء نقش عمده*ای دارند. با این حال خودم خیلی به این کار علاقمندم و مطمئن باشید در آینده هم شاهد وفور اشیاء و ابزار در کارهای من خواهید بود.


این روز*ها انتشار آلبوم موسیقی از لحاظ اداری و اقتصادی کار سختی شده است. برای «خاطرات مبهم» شما با مشکلی روبرو نشدید؟
یزدانی: مهم انتشار آلبوم بود که اتفاق افتاد؛ بی*خیال بد بیاری، زنده باد این عاشقانه.


و شما آقای همایون فر؟
همایون فر: من هم با رضا موافقم.