مقدمه :



پس از ترانسفورماتورهای قدرت كلیدهای فشار قوی گرانترین عناصر از مجموعه تجهیزات پست را تشكیل میدهند. علاوه بر مساله گرانبها بودن كلیدهای فشار قوی ، اهمیت آنها از نظر فنی و عملكرد در پست نیز سوق الجیشی است. كلیه وظایف قطع و وصل عادی و قطع و وصل غیرعادی بر عهده كلیدها قرار دارد.
عیب در كلید و یا عدم كارآیی آن بهنگام اتفاق خطا باعث خسارت عمده*ای در بقیه تجهیزات پست خواهد گردید. لذا میتوان نتیجه گرفت كه ارزش جایگاهی كلیدهای فشار قوی بیش از ارزش مالی آنهاست و بدیهی است كه این ارزش در شینه بندی مختلف پست متغیر خواهد بود.


عواملی كه در ارزیابی كلیدها موثر است را میتوان به دو بخش تقسیم بندی نمود. بخش اول شامل موارد زیر است :


- سازنده
- كشور سازنده
- فروشنامه در سطح جهان (Reference List)
- فروشنامه در ایران (Reference List)


صرفنظر از اینكه كارخانه سازنده و كشور سازنده در یك جا باشند و یا اینكه كارخانه سازنده در كشور دیگری تحت لیسانس تولید نماید ، گواهی تایپ تست از آزمایشگاههای معتبر بین*المللی ملاك قابل قبول بودن كلید را تشكیل میدهد.
بخش دوم به مشخصات فنی اجزاء تشكیل دهنده خود كلید قدرت مربوط می شود كه قبل از آنكه به بررسی اجزاء پرداخته شود مختصری راجع به كلیات كلید قدرت توضیح داده خواهد شد .


ویژگیهای سیستم
این ویژگیها كه عبارت از ولتاژ نامی و ماكزیمم ، فركانس ، تعداد فاز و نحوه زمین كردن نوترال ، شرایط محیطی محل نصب ، ... را تشكیل میدهند از طرف طراح پروژه تعیین گردیده و در جداول فنی نیز نباید هیچگونه انحرافی از آنها دیده شود ، در غیر اینصورت پیشنهاد مردود می باشد.


مشخصات كلید
در مشخصات كلید مواردی از قبیل نوع كلید و نوع محفظه خاموش كننده به شرح زیر مشخص میگردند :


- كلیدهای با هوای فشرده خاموش كننده
- كلیدهای SF6
- كلیدهای خلاء
- كلیدهای روغنی


انتخاب نوع خاموش كننده معمولا" در اسناد مناقصه قطعی میگردد.
- امروزه كلیدهای SF6 برای سطوح ولتاژ متوسط تا بالا و كلیدهای خلاء برای سطوح ولتاژ متوسط مورد استفاده بیشتری دارند.
كلیدهای SF6 در ولتاژهای بالا امروزه عمومیت پیدا كرده و علت اصلی آن احتیاج كم به تعمیرات و كاهش تعداد محفظه*های قطع و وصل میباشد. گاز SF6 در مجاورت رطوبت و ذرات معلق حساس بوده و تحت چنین شرایطی خواص عایقی خود را به شدت از دست میدهد.
تمهیداتی در محفظه*های SF6 جهت جذب رطوبت انجام میگیرد كه این نقطه ضعف را پوشش میدهد و از نقطه نظر نگهداری صرفا" تعویض محفظه*های رطوبت*گیر جهت كاركرد طولانی این نوع كلید كافی میباشد. مگر اینكه كلید در معرض چند ده اتصال كوتاه قرار بگیرد كه در این صورت محفظه نیاز به تعمیرات اساسی خواهد داشت.
در ولتاژهای فشار متوسط كلیدهای خلاء از نظر اقتصادی از كلیدهای SF6 گران تر می باشند و در مواردی كه فضای مورد نیاز و یا وزن تجهیزات محدودیتهایی را بر طراح تحمیل نماید ، بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند .


- كلیدهای روغنی عموما" مصرفی در سیستمهای ایران ندارند اما با توجه به كاركرد بسیار خوب آنها در محیطهای بسیار سرد در مناطقی از كانادا و آمریكا هنوز كاربرد وسیعی دارند.


مكانیسم عملكرد
انواع مكانیسم*ها بشرح زیر خلاصه میشوند :*
1- مكانیسم فنر- فنر
2- مكانیسم پنوماتیك - فنر
3- مكانیسم هیدرولیك
4- مكانیسم پنوماتیك


امروزه سازندگان مختلف بسته به تكنولوژی*های مختلفی كه دارند یكی از مكانیسم*های فوق*الذكر را مورد استفاده قرار میدهند.
در رده ولتاژهای متوسط تا 145 كیلوولت مكانیزم فنر - فنر عمومیت بیشتری دارند. قدرت قطع این مكانیزم كمتر و همچنین زمان قطع و وصل آن بالاتر است.
در مواردیكه تعداد C-0 های مورد نیاز بیشتر از حد استاندارد باشد ، این مكانیزم بهیچ وجه پاسخگو نیست.
همچنین بعلت اثرات فشار هوا و نیروی جاذبه این مكانیزم در ارتفاعات بالا كارآیی كمتری دارد.
برخی سازندگان با تغییراتی از جمله جداسازی فنرهای قطع از وصل كیفیت این مكانیزم را بالا برده و در ولتاژهای بسیار بالا نیز از این مكانیسم استفاده میكنند. اما باید توجه كرد كه این بهبود به بهای افزایش حجم مكانیزم و وزن كلی كلید به دست می*آید.
در مواردیكه ارتفاع نصب تجهیزات بالا باشد جهت وصل كلید عموما" از مكانیسم فنری و جهت قطع آن از مكانیزم پنوماتیك استفاده میشود.