منبع : ویکی پدیا - میراٍث فرهنگی

دستگاه*های موسیقی ایرانی عبارت است از مجموعه چند دستگاه (موسیقی) متداول در موسیقی ایرانی حس و شور خاصی را به شنونده انتقال می*دهد.

موسیقی سنتی ایران از دستگاه*ها، ملحقات (متعلقات) و گوشه*های موسیقی تشکیل شده است. دستگاه از دو واژهٔ «دست» و «گاه» تشکیل شده و مانند واژهٔ پهلوی «دستان» در موسیقی دوران ساسانی، به نوعی موسیقی که با دست اجرا می*شود، اشاره می*کند.[۱]

دستگاه*های موسیقی ایرانی تنها به کوک ساز محدود نمی*شود بلکه را می*توان به «راژمان» (سیستم، نظام) تعبیر کرد. نظام دستگاهی موسیقی ایرانی شبیه به سیستماتلیون[۲] یونانی (به معنای سیستم کامل) است. موسیقی قدیم یونان از دستگاه*های دورین، فریژین، لیدین و ملحقات آنها مانند هیپودورین و هیپوفریژین تشکیل می*شد.[۱]

یک دستگاه موسیقی از نظر قالب، قطعه*ای کامل است و مانند سونات و سمفونی دارای قواعد و قسمتهای مختلفی است که با ساز و آواز اجرا می*شود. در موسیقی غربی، معمولآ قطعاتی که به وسیله ساز یا ارکستر نواخته می*شود با موسیقی آوازی فرق دارد. اما در دستگاه موسیقی ایرانی، آواز قسمت اصلی و مرکزی موسیقی است و قسمتهای پیشین آواز (پیش درآمد و چهار مضراب) و قسمتهای بعدی آواز(تصنیف و رِنگ) در حقیقت به طور مقدمه یا خاتمه موسیقی، به آن بستگی دارد.[۳]

هر دستگاه از تعداد بسیاری گوشه موسیقی تشکیل شده*است. معمولاً اجرا از درآمد دستگاه آغاز شده، به چهار مضراب و گوشه اوج یا مخالف دستگاه می*رسد و سپس با فرود به گوشه*های پایانی و ارایه تصنیف و سپس رِنگ به پایان می*رسد.[۱]

موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه است و پنج یا شش آواز از متعلقات آنها به شمار می*روند:[۱]

دستگاه شور (شامل ۱۵ گوشه)
آواز ابوعطا (شامل ۹ گوشه)
آواز بیات ترک(شامل ۱۲ گوشه)
آواز افشاری (شامل ۹ گوشه)
آواز دشتی (شامل ۹ گوشه)
آواز بیات کرد (شامل ۹ گوشه)
دستگاه همایون(شامل ۱۲ گوشه)
آواز اصفهان (شامل ۱۱ گوشه)
دستگاه ماهور(شامل ۲۰ گوشه)
دستگاه چهارگاه(شامل ۱۰ گوشه)
دستگاه سه*گاه(شامل ۱۰ گوشه)
دستگاه نوا(شامل ۱۴ گوشه)

دستگاه راست*پنج*گاه(شامل ۱۴ گوشه)ا

انتخاب و ارسال :"سونات"