از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ازدواج در ایران دارای رسوم و قواعدی است که برخی از آن*ها منحصر به فرهنگ ایرانی است. این رسوم در طول تاریخ به دفعات تغییر کرده*اند و در میان اقوام، ادیان و مذاهب، و حتی طبقات اجتماعی گوناگون به فراخور متفاوت هستند.

قرن*ها بعد و در دوره ساسانیان، نوع اصلی ازدواج ایرانی «زنیِ پادِخشای» خوانده می*شد که در واقع انتقال قیمومیت دختر از پدر به شوهر بود.[۱] همچنین گونه*ای ازدواج موقت برای زنان وجود داشت که «چَگَر» نامیده می*شد و آن هنگامی بود که شوهر توانایی فرزندآوری نداشت و زن خود را به عنوان همسر موقت به یکی از نزدیکان می*داد تا فرزند آورد. چگر را به صورت چَکَر هم نوشته*اند.[۱] در این گونه از ازدواج رضایت زن شرط نبوده*است و فرزندان حاصل به شوهر اول می*رسیده*اند. نوع دیگری از ازدواج*های ساسانی که باعث بحث و جدل*های زیادی میان امروزیان شده*است خویدوده بود که ازدواج با محارم است.[۲]
ازدواج سنتی و مدرن

ازدواج سنتی ایرانی فرایندی است که دارای مراحل مختلفی است. این مراحل در برخی از نقاط ایران از ابتدا اندکی تفاوت داشته و در برخی از نقاط دیگر، به تدریج تغییراتی در آن راه یافته*است؛ ولی آنچه در مراحل ازدواج سنتی ایرانی تقریباً در اکثر نقاط کشور (بخصوص شهر تهران) مرسوم و معمول بوده*است، بطور رسمی شامل این مراحل است:[۳]

خواستگاری
بله بران
شیرینی خوران
نامزدی
عقد نکاح
سفره عقد

جهازبران
حنابندان
عروسیز
شب عروسی


پاتختی
مادر زن سلام

در این میان در گذشته رسومی نیز وجود داشته که از میان رفته*اند (مانند نشان دادن عروس به قابله پیش از عقد) و رسومی نیز وجود دارند که هنوز پابرجا هستند، ولی به شکل سنتی قدیم اجرا نمی*شوند (مانند خرید عروسی).[۴] در مقابل ازدواج*های سنتی، ازدواج*های مدرن قرار دارند که کمتر تابع رسوم بوده و فقط به جنبه کارکردی ازدواج(عقد نکاح) و آغاز زندگی مشترک پرداخته می*شود.

از سوی دیگر نقش خانواده در آشنایی زوجین، متغیر دیگری است که نوع ازدواج را (سنتی یا مدرن) تعیین می*کند.[۵] در ازدواج*های سنتی غالباً خانواده طرفین نقش تعیین کننده تری داشته و حتی در برخی از ازدواج*های سنتی تا چند سال پیش، زوجین حق دیدن یا صحبت کردن با یکدیگر را نداشته*اند.(به عنوان نمونه ازدواج روح*الله خمینی و بانو خدیجه ثقفی از این نوع بود)[۶] در حالی که در ازدواج*های مدرن، شناخت پیش از ازدواج توسط خود زوجین صورت می*گیرد و خانواده طرفین نقش زیادی در آن ندارند. بدیهی است که در این میان، چه از نظر رسوم ازدواج و چه از نظر شناخت و آگاهی، انواع بینابینی زیادی وجود دارد.[۵]

از دیگر تفاوت*های ازدواج سنتی و مدرن، تفاوت سنی زوجین است. در ازدواج سنتی بطور معمول زوج (داماد) چندین سال از زوجه (عروس) مسن تر است. در حالی که در ازدواج*های مدرن زوجین اختلاف سنی معنی داری نداشته و در مواردی نسبت معکوس برقرار است.[۵]


یک تحقیق آماری نشان می*دهد که جوانان تهرانی، به ازدواج سنتی بیش از ازدواج مدرن راغب هستند.[۷] آمار نشان داده*اند که ازدواج*های سنتی از استحکام بیشتری نسبت به مدرن برخوردارندازدواج*های . در استان تهران که نسبت ازدواج*های مدرن از دیگر استانها بیشتر است، حدود ۳۰ درصداز ازدواج*ها به جدایی و طلاق منجر می*شوند.[۸][۹]

ازدواج سپید

نوشتار اصلی: زندگی مشترک بدون ازدواج

این نوع ازدواج در سال*های اخیر (زمان ویرایش ۱۳۹۳) رواج یافته*است. بدین معناست که تعهدی میان دختر و پسر شکل می*گیرد، اما در شناسنامه ثبت نمی*شود. اگر ازدواج نوعی قرارداد باشد، ازدواج سپید، نوعی قرارداد نانوشته است. به دلیل غیرقانونی بودن این ازدواج، آماری از آن در دست نیست.[۱۰]

میانگین سن ازدواج در سال*های مختلف[۱۰] سال دختر پسر فاصله سن
۱۳۵۵ ۱۹٫۷ ۲۴٫۱ ۴٫۴
۱۳۷۵ ۲۲٫۴ ۲۵٫۶
۱۳۹۰ ۲۳٫۴ ۲۷٫۶ ۳٫۳
در سال ۱۳۹۱ تعداد ۸۲۹٬۹۶۸ ازدواج صورت گرفته، که ۸۹٬۰۵۹ واقعه، زوجه بزرگتر از زوج است، که معادل ۱۰٫۷ درصد است. نمودار زیر تفاوت سنی را نشان می*دهد.[۱۰]
دختر یک سال بزرگتر از پسر - 3.7 % دختر دو سال بزرگتر از پسر - 2.2 % دختر سه سال بزرگتر از پسر - 1.6 % پسر بزرگتر از دختر - 99.5 %

در سال ۱۳۹۲ تعداد ۷۷۴٬۵۱۳ ازدواج صورت گرفته، که ۸۱٬۳۸۰ واقعه، زوجه بزرگتر از زوج است، که معادل ۱۰٫۵ درصد است. نمودار زیر تفاوت سنی را نشان می*دهد.[۱۰]
دختر یک سال بزرگتر از پسر - 3.6 % دختر دو سال بزرگتر از پسر - 2.2 % دختر سه سال بزرگتر از پسر - 1.6 % پسر بزرگتر از دختر - 99.3 %
اختلاف سنی

نوشتار اصلی: سن ازدواج در ایران

موضوع اختلاف سنی میان عروس و داماد، در ازدواج ایرانی موضوعی مناقشه برانگیز است. امروزه در برخی از ازدواج*های مدرن ایرانی، اختلاف*های سنی معنی دار مشاهده می*شود. کارشناسان دلیل چنین انتخاب*هایی را مسائل مالی و کاهش نقش نظارتی خانواده در ازدواج می*دانند. برخی آسیب شناسان اجتماعی، وضعیت کنونی جامعه ایران را در این خصوص بحرانی و در حد هشدار می*دانند. علاوه بر آسیب شناسان، کارشناسان مسائل حقوقی نیز نسبت به افزایش اختلاف سنی واکنش نشان داده*اند.[۱۱][۱۲]

طرح ملی همسان*گزینی

طرحی است که بستهٔ اول آن تلاش برای افزایش انگیزه برای ازدواج است و مراحلی همچون ارجاع به مشاور و بسته*های آموزشی را در بر دارد، در ۱۰ مهر ۱۳۹۳، در گزارشاتی فراوان در سایت*های خبری مختلف، دبیر کارگروهی باعنوان «کارگروه تخصصی صنعت ملی مشاوره ازدواج»، به تشریح مراحل مختلف یک طرح با نام «طرح ملی همسان*گزینی» پرداخت.[۱۳][۱۴]
سونات