نویشنده : مسلم مزاعی کاسکانی


سورن و ارشک سیزدهم

در زمان اشکانیان و امپراتوری ساسانی هفت خاندان بزرگ در ایران وجود داشت که از معروفترین انها خاندان سورنا بود که میتوان گفت بیشترین نقش را در تاریخ آنزمان ایران ایفا کرد.

بعد از نابودی اسکندر مقدونی ایران به یکی از سرداران او به نام سلوکس رسید که بنیان سلسله سلوکیان را نهاد که به علت جنگ داخلی سرداران رومی نتوانستند هیچگاه به طور کامل بر ایرانیان چیره گردند.

و بالاخره خاندان اشکانی قدرت خود را در ایران افزایش داد و پای رومیان و یونانیان را از ایران کوتاه کرد و شکوه و جلال گذشته ایرانیان را تا اندازه ای دوباره احیا کرد.

روم كه پس از نابودى كارتاژ، نابودى پادشاهى پونت، تضعيف ارمنستان و تسخير يونان تقريباً در آسياى صغير و مديترانه دشمنى نداشت و در شمال اروپا نيز تا توانسته بود از جنگل نشينان به اسارت گرفته بود، اكنون براى فتح جهان متمدن آن روز بايد کار اسکندر را دوباره تکرار میکرد و وارد بین النهرین و خاک ایران میشد و این سودا را کسی جز کراسوس سردار نامدار روم که فاتح جنگ بردگان و اسپارتاکوس بود در سر نداشت.

در آن زمان سنای روم قدرت را بین سه سردار خود پومپه و سزار و کراسوس تقسیم کرده بود که روم شرقی به کراسوس رسیده بود و الان وقت آن رسیده بود که کراسوس به سودای خود که فتح ایران و هند و حتی چین بود جامه عمل بپوشاند و در این راه حتی خود را از اسکندر هم قدرتمند تر میدانست.

در آنزمان ارد در ایران بر تخت شاهی تکیه زده بود .او برای جلوگیری از حمله کراسوس سورن جوان نامدار و برومندی از خاندان سورنا را که در فتح سلوکیه هم از خود رشادتها به خرج داده بود به فرماندهی کل سپاه ایران منسوب کرد.

او جوانی بود آریایی، خردمند، نیکو چهره ، تنومند، دلیر ، بلندبالا ، با موی بلند و ظریف که پیشانی بندی به سبک ایرانیان باستان بر سر می بست .سورن در زبان فارسی پهلوی به معنی نیرومند میباشد. (نمونه دیگر این واِِژه در کلمه اردیسور آناهیتا یعنی ناهید بالنده و نیرومند بکار رفته است) .

کراسوس (رییس دوره ای شورا) با سپاهی مرکب از۴۲ هزار نفر از لژیونهای ورزیده روم که خود فرماندهی آنان را برعهده داشت به سوی ایران روانه شد و ارد (اشک۱۳) پادشاه اشکانی ، سورن سردار نامی ایران را مامور جنگ با کراسوس و دفع یورش رومی ها کرد . نبرد میان دو کشور در سال ۵۳ پیش از میلاد در جلگه های میانرودان (بین النهرین) و در نزدیکی شهر حران یا کاره (carrhae) روی داد .

در جنگ حران ، سورن با یک نقشه نظامی ماهرانه و بهیاری سواران پارتی که تیراندازان چیره دستی بودند ، توانست یک سوم سپاه روم را نابود و اسیر کند . کراسوس و پسرش فابیوس Fabius (پوبلیوس) دراین جنگ کشته شدند و تنها شمار اندکی از رومی ها موفق به فرار گردیدند .

روش نوین جنگی سورن ، شیوه جنگ و گریز بود . این سردار ایرانی را پدیدآورنده جنگ پارتیزانی (جنگ به روش پارتیان) در جهان میدانند . ارتش او دربرگیرنده زره پوشان اسب سوار ، تیراندازان ورزیده ، نیزه داران ماهر، شمشیرزنان تکاور و پیاده نظام همراه با شترهایی با بار مهمات بود .

افسران رومی درباره شکستشان از ایران به سنای روم چنین گزارش دادند :

سورن فرمانده ارتش ایران در این جنگ از تاکتیک و سلاحهای تازه بهره گرفت . هر سرباز سوار ایرانی با خود مشک کوچکی از آب حمل میکرد و مانند ما دچار تشنگی نمی شد . به پیادگان با مشکهایی که بر شترها بار بود ، آب و مهمات می رساندند . سربازان ایرانی به نوبت با روش ویِِژه ای از میدان بیرون رفته وبه استراحت می پرداختند . سواران ایران توانایی تیر اندازی از پشت سر را دارند . ایرانیان کمانهایی تازه اختراع کرده اند که با آنها توانستند پای پیادگان ما را که با سپرهای بزرگ در برابر آنها و برای محافظت از سوارانمان دیوار دفاعی درست کرده بودیم به زمین بدوزند . ایرانیان دارای زوبین های دوکی شکل بودند که با دستگاه نوینی تا فاصله دور و به صورت پی درپی پرتاب می شد . شمشیرهای آنان شکننده نبود . هر واحد تنها از یک نوع سلاح استفاده می کرد و مانند ما خود را سنگین نمی کرد . سربازان ایرانی تسلیم نمی شدند و تا آخرین نفس باید می جنگیدند . این بود که ما شکست خورده ، هفت لژیون را به طور کامل از دست داده و به چهار لژیون دیگر تلفات سنگین وارد آمد .

جنگ حران که نخستین جنگ بزرگ بین ایران و روم در دوران اشکانی به شمار می رود ، دارای اهمیت بسیار در تاریخ است زیرا رومی ها پس از پیروزی های پی درپی برای اولین بار در جنگ شکست بزرگی خوردند و این شکست به قدرت آنان در دنیای آن روز سایه افکند و نام ایران را بار دیگر در جهان پرآوازه کرد و نام دولت پارت و شاهنشاهی اشکانی را جاودانه ساخت .

همانگونه که دولت بزرگ هخامنشی در مرزهای خود در باختر برای نخستین بار با گسترش و کشورگشایی یونان برخورد کرد و پیشرفت یونان را در شرق و آسیا متوقف گردانید ، دولت جهانگیر روم نیز در پیشرفت مرزهای خود در خاور، با سد قدرتمند ایرانی روبرو شد و از آن زمان به بعد گسترش و توسعه آن دولت در آسیا، پایان پذیرفت .

پس از پیروزی سورن بر کراسوس و شکست روم از ایران ، دولت مرکزی روم دچار اختلاف شدید شد . پس از این جنگ نزدیک به یک قرن ، رود فرات مرز شناخته شده بین دو کشور گردید و مناطق ارمنستان ، ترکیه ، سوریه ، عراق تبدیل به استان هایی از ایران گردیدند . رومی ها برای جلوگیری از شکست های آینده و به پیروی از ایرانیان ، ناچار شدند به وجود سواره نظام در سپاه خود توجه بیشتری بنمایند .
بد نیست یادآوری شود که سورن پس از شاه مقام اول کشور را داشت ؛ وی ارد را به تخت سلطلنت نشانید و به سبب نجابت خانوادگی در روز تاجگذاری شاهنشاه ایران کمربند شاهی را به کمر پادشاه بست . او به هنگام گرفتن شهر سلوکیه نخستین کسی بود که برفراز دیوار دژ شهر برآمد و با دست خود دشمنانی را که مقاومت می کردند به زیر افکند . سورن در این هنگام بیش از ۳۰ سال نداشت .

اما شوربختانه سورن هیچ بهره ای از پیروزی بزرگ خود نبرد . ارد شاهنشاه اشکانی ناجوانمردانه بجای قدردانی ، سپهسالار دلاور ایرانی را به شهادت رساند ؛ پس از این رویداد ناگوار ارتش ایران دچار ضعف گردید و دیگر نتوانست در خاورمیانه و شام پیشروی نماید و در برابر روم تنها به مقاومت و دفاع پرداخت .

در پایان یاد و خاطره همه سرداران سرافراز ایرانی در طول تاریخ شکوهمند ایران گرامی باد :

سورن ، آریوبرزن ، آرتیمیس ، بهرام چوبین ، رستم فرخزاد ، ابومسلم خراسانی ، مازیار ، بابک خرمدین
سونات