مقاومت در برابر داروهای ضد میکروبی تهدیدی بزرگ است. این مشکل بهداشت و سلامت جهان را به خطر می اندازد. اما این مقاومت در بدن چگونه است؟

مقاومت در برابر داروهای ضد میکروبی (AMR) تهدید بزرگی برای کارآمدی پیشگیری و درمان مؤثر طیف رو به افزایشی از عفونت*های ناشی از باکتری*ها، انگل*ها ، ویروس*ها و قارچ*ها به شمار می*آید. این*یک تهدید رو به افزایش برای سلامت جهانی بوده و نیازمند اقدامات جدی دولت*ها و مردم است. مقاومت به داروهای ضد میکروبی امروزه در همه جای جهان وجود دارد. مکانیسم*های جدید مقاومت پدیدار شده و در سرتاسر دنیا گسترش می*یابند. در سال 2012 حدود 450000 مورد جدید سل مقاوم به چند دارو (multidrug-resistant) گزارش شد. سل مقاوم به دارو به طور گسترده در 92 کشور شناسایی*شده است که دوره*های درمان آن بسیار طولانی*تر و کم تأثیرتر از سل غیر مقاوم است. مقاومت به داروهای نسل قبلی ضد مالاریا در بیشتر کشورهای بومی مالاریا گسترش*یافته است. گسترش بیشتر گونه*های مالاریای مقاوم به داروی آرتمیزینین یا بروز آن در سایر نواحی ، دستاوردهای مهم اخیر در کنترل مالاریا را می*تواند به خطر بیندازد. میزان مقاومت آنتی*بیوتیکی در باکتری*هایی که عفونت*های شایعی مانند عفونت*های دستگاه ادراری، ذات*الریه و عفونت*های خونی ایجاد می*کنند در همه جای دنیا خیلی بیشتر است. درصد زیادی از عفونت*های ایجادشده در بیمارستان*ها به*واسطه مقاومت*های میکروبی شدید مانند استافیلوکوک آرئوس مقاوم به متیسیلین (MRSA) یا باکتری*های گرم-منفی مقاوم به چند دارو ایجاد می*شود. شکست درمان ناشی از مقاومت به درمان*های سوزاک (سفالوسپورین نسل سوم) در ده کشور گزارش*شده است. سوزاک ممکن است به*زودی غیرقابل درمان شود چراکه هیچ واکسن یا داروی جدیدی برای آن در دست*ساخت نیست. بیمارانی که به*واسطه باکتری*های مقاوم به دارو عفونی*شده*اند معمولاً در خطر بیشتر پیامدهای بالینی شدید و مرگ قرار دارند و منابع دارویی بیشتری نسبت به بیمارانی که با همین نوع باکتری که مقاوم به دارو نیست عفونی*شده*اند، مصرف می*کنند. مقاومت به داروهای ضد میکروبی چیست؟

مقاومت به داروهای ضد میکروبی مقاومت میکروارگانیسم*ها به داروهای ضد میکروبی است که پیشتر نسبت به آن حساس بوده و در مقابل آن از بین می*رفتند (داروهایی که برای درمان بیماری*های عفونی ایجادشده توسط این میکروارگانیسم*ها مصرف می*شد) میکروارگانیسم*های مقاوم شده (ازجمله باکتری*ها، قارچ*ها، ویروس*ها و انگل*ها) می*توانند حمله داروهای ضد میکروبی مانند داروهای آنتی*بیوتیک (داروهای ضد باکتری) ، ضد قارچی، ضدویروسی و ضد مالاریا را تحمل کنند به*طوری*که نمایش*های مرسوم و استاندارد در مقابل آن*ها ناکارآمد شده و عفونت ادامه پیداکرده و خطر گسترش آن به دیگران افزایش می*یابد. تکامل گونه*های مقاوم پدیده*ای طبیعی است که زمانی اتفاق می*افتد که میکروارگانیسم*ها خود را به*اشتباه تکثیر کرده یا صفات مقاوم بودن بین آن*ها مبادله می*شود. استفاده و سوءاستفاده از داروهای ضد میکروبی بروز گونه*های مقاوم به دارو را تسریع می*نمایند. اقدامات ضعیف کنترل عفونت، بهداشت ضعیف و آماده*سازی نامناسب غذا، مقاومت به داروهای ضد میکروبی را گسترش می*دهد. تفاوت بین مقاومت به آنتی*بیوتیک و مقاومت به داروهای ضد میکروبی چیست؟

مقاومت آنتی*بیوتیکی تنها به مقاومت باکتری*ها در مقابل آنتی*بیوتیک*ها اشاره دارد اما مقاومت به داروهای ضد میکروبی واژه*ای گسترده*تر است که مقاومت به داروهایی که برای درمان عفونت ناشی از میکروب*های دیگر مانند انگل*ها (مانند مالاریا)، ویروس*ها (مانند ایدز) و قارچ*ها (مانند کاندیدا) استفاده می*شود را نیز در برمی*گیرد. مقاومت به داروهای ضد میکروبی چرا یک نگرانی جهانی است؟

بروز و گسترش جهانی مکانیسم*های جدید مقاومت میکروبی توانایی ما در درمان بیماری*های عفونی شایع را درخطر قرار داده و منجر به مرگ و معلولیت افرادی می*شود که پیش*ازاین زندگی طبیعی داشته*اند. بدون درمان*های مؤثر در مقابل این میکروب*ها، بسیاری از درمان*های پزشکی استاندارد شکست*خورده یا به روش*های با خطر بسیار بالا تبدیل می*شوند. - مرگ*ومیر ناشی از مقاومت به داروهای ضد میکروبی افزایش می*یابد عفونت*هایی که به واسطه میکروارگانیسم*های مقاوم ایجاد می*شوند اغلب به درمان*های استاندارد پاسخ نداده و منجر به طولانی شدن بیماری و افزایش هزینه*های مراقبتی و درمانی و احتمال بیشتر مرگ می*شوند. برای مثال میزان مرگ برای بیمارانی که به عفونت*های جدی ناشی از باکتری*های شایع مبتلا شده و در بیمارستان*ها درمان شده*اند ممکن است حدود دو برابر بیمارانی باشد که توسط همین باکتری*ها اما از نوع غیر مقاوم آن مبتلا شده*اند. مثلاً تخمین زده می*شود که افراد مبتلا به باکتری استافیلوکوک آرئوس مقاوم به متیسیلین (منشأ شایع عفونت*های شدید در اجتماعات و بیمارستان*ها) 64% بیشتر از افراد مبتلا به باکتری استافیلوکوک آرئوس غیر مقاوم می*میرند. - مقاومت به داروهای ضد میکروبی کنترل بیماری*های عفونی را مختل می*سازد
مقاومت به داروهای ضد میکروبی کارایی درمان را کاهش می*دهد بنابراین بیماران مدت طولانی*تری عفونی می*مانند و خطر گسترش میکروارگانیسم*های مقاوم به دیگران افزایش می*یابد. مثلاً بروز پلاسمودیوم فالسیپاروم مقاوم به آرتمیسینین در ناحیه بزرگ مکونگ، یک نگرانی جدی برای سلامت عمومی وجود است که تلاش*های جهانی برای کاهش مالاریا را تهدید می*کند. اگرچه سل مقاوم به چند دارو نیز یک نگرانی رو به افزایش است، اما گزارش*ها خیلی کمتر از شیوع واقعی آن است و این مسئله تلاش برای کنترل را به خطر می*اندازد. - افزایش مقاومت به داروهای ضد میکروبی هزینه*های سلامت را افزایش می*دهد اگر عفونت*ها به داروهای خط اول مقاوم شوند، درمان*های گران*تری باید مورداستفاده قرار بگیرند. از طرفی طول دوره بیماری و درنتیجه درمان نیز بیشتر شده (اغلب در بیمارستان*ها) و هزینه*های مراقبت*های درمانی و فشارهای اقتصادی وارده به خانواده و اجتماع را افزایش می*دهد. - مقاومت به داروهای ضد میکروبی دستاوردهای سلامتی و بهداشتی اجتماع را به مخاطره می*اندازد دستاوردهای پزشکی مدرن با مقاومت میکروارگانیسم*ها به داروهای ضد میکروبی درخطر قرار می*گیرند. بدون داروهای ضد میکروبی مؤثر برای پیشگیری و درمان عفونت*ها، موفقیت پیوند اعضا، شیمی*درمانی، و جراحی*های مهم نیز درخطر قرار می*گیرند. - مقاومت به داروهای ضد میکروبی می*تواند امنیت سلامت را تهدید کرده و به اقتصاد و تجارت صدمه بزند
رشد تجارت و مسافرت*های جهانی به میکروارگانیسم*های مقاوم امکان می*دهد از طریق غذا و انسان*ها به سهولت به کشورها و قاره*های دورتر گسترش یابند. تخمین*ها نشان می*دهد که مقاومت به داروهای ضد میکروبی ممکن است تولید ناخالص داخلی را بیش از 1% کاهش داده و هزینه*های غیرمستقیم آن بر اجتماع بیش از 3 برابر هزینه*های مستقیم سلامت باشد. این وضعیت بر اقتصادهای درحال*توسعه بیش از اقتصادهای توسعه*یافته تأثیرگذار خواهد بود. وضعیت کنونی

باکتری*های مقاوم
گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال 2014 در مورد نظارت جهانی بر مقاومت در برابر داروهای ضد میکروبی، آشکار کرد که مقاومت آنتی*بیوتیکی دیگر یک پیش*بینی برای آینده نیست بلکه همین حالا در سرتاسر جهان در حال روی دادن است و توانایی درمان عفونت*های شایع در بیمارستان*ها و اجتماعات را به خطر می*اندازد. بدون اقدام فوری و هماهنگ جهان به سمت دوره پس از آنتی*بیوتیک می*رود که عفونت*های شایع و جراحات جزئی که پیش*ازاین سال*ها و دهه*ها قابل*درمان بودند، می*توانند دوباره جان افراد را بگیرند. شکست درمان در مقابل داروی آخرین راه*حل سوزاک (نسل سوم سفالوسپورینها) در چند کشور تأیید شده است. عفونت سوزاک غیرقابل درمان منجر به افزایش میزان بیماری و عوارض ناشی از آن مانند ناباروری، پیامدهای ناسازگار بارداری و کوری نوزاد شده و می*تواند دستاوردهای کنترل این عفونت مقاربتی را از بین ببرد. • مقاومت به یکی از گسترده*ترین داروهای ضد باکتری مورداستفاده برای درمان خوراکی عفونت*های دستگاه ادراری ناشی از ای کولای (فلوروکینولونها) بسیار گسترش*یافته است. • مقاومت به داروهای خط اول برای درمان عفونت*های ناشی از استافیلوکوک آرئوس که عامل متداول عفونت*های جدی در اجتماعات و تسهیلات بهداشتی درمانی است، نیز گسترش*یافته است. مقاومت به آخرین راه*حل درمانی برای عفونت*های تهدیدکننده زندگی ناشی از باکتری*های شایع روده (آنتی*بیوتیک*های کارباپنم) به همه مناطق جهان گسترش یافته است. ابزارهای کلیدی برای مقابله با مقاومت آنتی*بیوتیکی (مانند سیستمهای پایه برای ردیابی و نظارت بر مشکل) کمبودهای قابل*توجهی را نشان می*دهد و حتی در بسیاری از کشورها چنین ابزارهایی وجود ندارد. سل مقاوم در سال 2012 تخمینی از 450000 مورد جدید سل مقاوم در جهان گزارش شد. 6% از موارد جدید سل و 20% از موارد سل پیشتر درمان شده تخمین زده می*شود که مقاوم به چند دارو باشند که تفاوت چشمگیری از نظر فراوانی در کشورهای مختلف دارند. سل با مقاومت دارویی گسترده XDR-TB (مخفف Extensively drug-resistant TB) که به*صورت سل مقاوم به چند دارو و نیز مقاوم به هرگونه فلوروکینولون و هر گونه داروی خط دوم تزریقی تعریف می*شود ، در 92 کشور دنیا شناسایی*شده است.
نقشه پراکندگی درصد موارد جدید سل مقاوم به چند دارو
نقشه پراکندگی موارد پیشتر درمان شده سل مقاوم به چند دارو
مالاریای مقاوم ظهور پلاسمودیوم فالسیپاروم (P. falciparum ) مقاوم به ارتمیسینین در ناحیه بزرگ مکونگ یک نگرانی فوری جهانی است که تلاش*های در حال انجام دنیا برای کاهش مالاریا را تهدید می*کند. نظارت روتین کارایی درمانی برای هدایت و تنظیم سیاست*های درمانی لازم است. همچنین این کار به شناسایی زودهنگام تغییرات حساسیت پلاسمودیوم فالسیپاروم به دارئهای ضد مالاریا کمک می*کند.
نقشه پراکندگی نواحی تایید شده یا مشکوک به مقاومت به ارتمیسینین در ناحیه بزرگ مکونگ (سالهای 2006 تا 2013)
HIV مقاوم پس از گسترش سریع دسترسی به داروهای ضد رتروویروس در سال*های اخیر، نگرانی در مورد مقاومت به درمان عفونت HIV در حال افزایش است. بررسی*ها و آمارگیری*ها برای شناسایی و ارزیابی مقاومت در حال انجام است. در پایان سال2011 بیش از 8 میلیون نفر درمان ضد رتروویروسی برای درمان ایدز را در کشورهای با درامد متوسط و پایین دریافت کرده*اند. اگرچه با اقدامات مفید و برنامه*ریزی می*توان این مقدار را به حداقل رساند، اما انتظار می*رود که مقداری مقاومت به داروهای مورداستفاده برای درمان HIV به وجود بیاید. تحلیل داده*های به*دست*آمده در ارزیابی*های سازمان بهداشت جهانی که هدف آن افرادی بودند که اخیراً به ویروس ایدز مبتلا شده*اند، نشان می*دهد سطح مقاومت به داروهای ترانس کریپتاز معکوس غیر نوکلئوزیدی (از داروهای درمان ایدز) افزایش*یافته است. این افزایش به*ویژه در افریقا قابل*توجه است و بروز مقاومت به این دارو به 3.4% در سال 2009 ( 95% CI، 1.8 تا 5.2%) رسیده است. شواهد واضحی وجود ندارد که افزایش میزان مقاومت به انواع دیگر داروهای ایدز را نشان دهد. از 72 ارزیابی انتقال مقاومت داروی ایدز انجام*شده بین سال*های 2004 و 2010، 20 مورد (28%) به*عنوان بروز متوسط مقاومت (بین 5 تا 15 درصد) دسته*بندی شدند. داده*های به*دست*آمده نشان می*دهد که بین میزان بیشتر پوشش درمان ضد رترو ویروسی و افزایش مقاومت ایدز به دارو، ارتباطی وجود دارد. آنفلوانزای مقاوم
بیش از 10 سال گذشته داروهای ضدویروسی ابزارهای مهمی برای درمان آنفلوانزای اپیدمی (همه*گیر) و پاندمی (جهانگیر) بوده*اند. چند کشور دستورالعمل ملی برای نگهداری و استفاده از این داروها برای آمادگی برای پاندمی تهیه*کرده*اند. ماهیت دائماً در حال تغییر آنفلوانزا به این معنی است که مقاومت به داروهای ضدویروسی دائماً در حال رخ دادن است. چه عواملی بروز و گسترش مقاومت ضد میکروبی را تسریع می*نمایند؟

گسترش مقاومت به داروهای ضد میکروبی پدیده*ای طبیعی است اما برخی عملکردهای انسانی بروز و گسترش آن را تسریع می*کند. استفاده نامناسب از داروهای ضد میکروبی ازجمله در دامداری، بروز و انتخاب گونه*های مقاوم را تسهیل کرده و شیوه*های ناکارآمد پیشگیری و کنترل، در بروز و گسترش آتی مقاومت به داروهای ضد میکروبی نقش دارند. نیاز به عملکرد جمعی

مقاومت به داروهای ضد میکروبی مشکل پیچیده*ای است که از عوامل مرتبط به هم و پیچیده زیادی ناشی می*شود. به*طوری*که اقدامات انفرادی و جداگانه تأثیر کمی دارد. عملکرد هماهنگ برای به حداقل رساندن بروز و گسترش مقاومت به داروهای ضد میکروبی لازم است. مردم می*توانند با اقدامات زیر با این پدیده مقابله نمایند: • از آنتی*بیوتیک*ها تنها زمانی که توسط متخصص تجویزشده باشد استفاده کنید. • دوره درمانی کامل را حتی درصورتی*که احساس بهتری دارید، تکمیل کنید. • هرگز آنتی*بیوتیک خود را به دیگران ندهید یا باقی*مانده دارو را استفاده نکنید. • داروسازان و مراقبان سلامتی می*توانند با اقدامات زیر با این پدیده مقابله کنند: • جلوگیری و کنترل عفونت را افزایش دهید • آنتی*بیوتیک*ها را تنها زمانی که واقعاً لازم است تجویز و توزیع کنید • آنتی*بیوتیک متناسب با بیماری را تجویز و توزیع کنید • سیاست*گذاران می*توانند اقدامات با اقدامات زیر با این پدیده مقابله کنند: • ردیابی مقاومت و ظرفیت*های آزمایشگاهی را تقویت کنید • کنترل و پیشگیری از عفونت را تقویت نمایید • مقرراتی برای استفاده مناسب از داروها تنظیم و ترویج دهید • همکاری و به اشتراک*گذاری اطلاعات در بین همه گروه*ها را ترویج دهید • سیاستمداران، دانشمندان و صنایع می*توانند با اقدامات زیر با این پدیده مقابله کنند: • ابداعات و تحقیقات و ایجاد واکسن*ها، تشخیص*ها و گزینه*های درمانی جدید و ابزارهای دیگر را ترویج و توسعه دهید. واکنش سازمان جهانی بهداشت

سازمان جهانی بهداشت در همکاری با همکاران سرتاسر دنیا تلاش می*کند استراتژی*ها و اقداماتی برای کاهش مقاومت به داروهای ضد میکروبی پیدا کند. سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر ارتباط نزدیکی با سازمان*های دیگر بهداشت در دنیا دارد تا بهترین اقدامات را برای اجتناب از بروز و گسترش مقاومت آنتی*بیوتیکی انجام دهد ازجمله استفاده بهینه از آنتی*بیوتیک*ها در انسان*ها و حیوانات. در سال 2011 موضوع سازمان جهانی بهداشت این بود: "مقاومت به داروهای ضد میکروبی: عدم اقدام امروز برابر است با عدم معالجه فردا" . یک بسته شش نکته*ای منتشر شد تا به کشورهای دارای ابزار مقابله با مقاومت به داروهای ضد میکروبی یاری رساند. در سال 2014 این سازمان اولین گزارش جهانی خود پیرامون بروز مقاومت به داروهای ضد میکروبی را با داده*های به*دست*آمده از 114 کشور منتشر کرد.


منبع:مقاومت به داروهای ضد میکروبی