با فتق یا بیرون زدگی دیسک، علل، علائم و روش های درمانی آن آشنا شوید.

یبرون زدگی دیسک اغلب موجب درد شدید پایین کمر می*شود. اغلب بیرون زدگی دیسک بر ریشه عصب فشار وارد می*کند که می*تواند باعث درد و علائم دیگری در پا شود. در بیشتر موارد علائم ظرف چند هفته به تدریج فروکش می*کنند. توصیه معمول این است که فعالیت*های معمول را تا حد ممکن انجام دهید. مسکن می*تواند در این شرایط مفید باشد. درمان*های فیزیکی مانند درمان دستی ستون فقرات نیز می*تواند مفید باشد. در صورتی که علائم برطرف نمی*شوند، جراحی می*تواند یک گزینه درمانی باشد. این مقاله راجع به بیرون زدگی دیسک در پایین کمر است و مشکلات دیسک گردن در مقاله دیگری بحث می*شود.
آشنایی با کمر

ستون مهره*ها از استخوان*های زیادی به نام مهره تشکیل شده است. مهره*ها تقریباً استوانه*ای شکل بوده و بین هر مهره یک دیسک قرار می*گیرد. دیسکها از بافت لاستیک مانند محکمی تشکیل*شده*اند که به ستون مهره*ها انعطاف*پذیری نسبی می*بخشد. بخش بیرونی یک دیسک، فیبری و محکم*تر بوده و بخش میانی آن از ماده ژله*ای مانند و نرم*تر به نام نوکلئوس پولپوزوس (nucleus pulposus) تشکیل شده است. طناب نخاعی که دربردارنده عصب*هایی است که از مغز می*آیند، توسط ستون مهره*ها محافظت می*شود. عصب*های طناب نخاعی از بین مهره*ها خارج*شده پیام*ها را به بخش*های مختلف بدن و از آن*ها به نخاع مخابره می*کنند. رباط*های محکمی (لیگمان) به مهره*ها وصل هستند. این رباط*ها موجب پشتیبانی بیشتر و استحکام ستون مهره*ها می*شوند. عضلات متعددی نیز به بخش*های مختلف ستون مهره*ها متصل بوده و آن*ها را احاطه می*کنند. ( برای سادگی بیشتر عضلات و رباط*ها در شکل زیر نشان داده نشده*اند. ) بیرون زدگی دیسک چیست؟

شکل: سمت راست دیسک،عصب، مهره و طناب نخاعی از پهلو، سمت چپ دیسک، مهره،عصب و طناب نخاعی از بالا
وقتی دیسک بیرون می زند (به آن لغزش دیسک نیز می*گویند) در واقع خود دیسک نمی*لغزد بلکه بخش نرم ژله*ای داخل دیسک (نوکلئوس پولپوزوس) از یک نقطه ضعیف در بخش بیرونی دیسک، بیرون می زند(فتق) . به بیرون زدگی دیسک گاهی اوقات فتق دیسک نیز گفته می*شود. دیسک برآمده ممکن است ساختارهای مجاور مانند عصبی که از طناب نخاعی آمده است را تحت فشار قرار دهد. مقداری التهاب در اطراف بخش بیرون زده دیسک نیز اتفاق می*افتد. هر دیسکی در ستون مهره*ها ممکن است دچار بیرون زدگی شود اما شایع*ترین بیرون زدگی دیسک در بخش پایین کمر اتفاق می*افتد. اندازه بیرون زدگی ممکن است متفاوت باشد. به طور کلی هر قدر بیرون زدگی بیشتر باشد علائمی که فرد دارد شدیدتر خواهد بود. چه افرادی به بیرون زدگی دیسک مبتلا می*شوند؟

کمردرد بسیار شایع است، اما کمتر از یک مورد از هر بیست مورد کمردرد شدید (با شروع ناگهانی) به علت بیرون زدگی دیسک است. بیشتر موارد کمردرد به عنوان کمردرد ساده طبقه*بندی می*شود. تصور می*شود علت آن بیشتر مشکلات کوچکی در عضله، رباط یا ساختارهای دیگر کمر باشد مثل عضله تحت فشار. سنی که در آن بیش*ترین بیرون زدگی دیسک اتفاق می*افتد بین 30 تا 50 سال است و در زنان دو برابر مردان است. چه چیزی موجب بیرون زدگی دیسک می*شود؟

هنوز روشن نیست چرا برخی افراد دچار بیرون زدگی دیسک می*شوند درحالی*که برخی دیگر که همان شغل را دارند یا همان اشیاء را بلند می*کنند، دچار آن نمی*شوند. به نظر می*رسد برخی از افراد ممکن است در بخش بیرونی دیسک بیرون زده ضعفی داشته باشند. عوامل مختلفی می*تواند باعث خارج شدن بخش نرم داخلی دیسک از بخش ضعیف*تر بیرونی شود. به طور مثال عطسه، بد خم شدن، یا بلند کردن اشیاء سنگین در وضعیت نامناسب می*تواند فشار زیادی بر دیسک وارد کند. در افرادی که ضعفی در یک دیسک دارند، همین فشار ممکن است برای بیرون زدن بخش نرم داخلی دیسک کافی باشد. عواملی که خطر بیرون زدگی دیسک را افزایش می*دهند عبارت*اند از شغلی که شامل بلند کردن زیاد اجسام باشد، شغلی که نشستن زیاد (به خصوص رانندگی) داشته باشد، ورزش*های وزنه*ای (وزنه*برداری و غیره)، سیگار کشیدن، چاقی، و افزایش سن (دیسک با افزایش سن احتمالاً ضعیف می*شود). علائم بیرون زدگی دیسک چیست؟

کمردرد درد اغلب شدید بوده و معمولاً ناگهانی ایجاد می*شود . معمولاً درد با صاف خوابیدن کاهش*یافته و اغلب با حرکت دادن کمر، سرفه یا عطسه بدتر می*شود. درد ریشه عصب (معمولاً سیاتیک) درد ریشه عصب، از تحت فشار بودن عصبی که از طناب نخاعی می*آید توسط دیسک بیرون زده، یا تحریک شدن آن به واسطه التهاب ایجادشده توسط دیسک بیرون زده، ناشی می*شود. اگر چه این مشکل در کمر ایجادشده اما درد آن علاوه بر پایین کمر در طول مسیر عصب نیز احساس می*شود. بنابراین ممکن است احساس درد در یک پا تا ساق داشته باشید. درد ریشه عصب از خفیف تا شدید می*تواند باشد اما اغلب شدیدتر از کمردرد است. در بیرون زدگی دیسک عصب سیاتیک بیشتر از همه تحت تأثیر قرار می*گیرد. واژه sciatica به معنی درد ریشه عصب سیاتیک است. عصب سیاتیک عصب بزرگی است که از چند عصب کوچک*تر تشکیل*شده از که طناب نخاعی در پایین کمر بیرون می*آید. این عصب از باسن تا پایین پا (پشت پا) کشیده شده است. هر پا یک عصب سیاتیک دارد. مشکلات ریشه عصب*
تحریک یا فشار بر عصب نزدیک به ستون مهره*ها نیز ممکن است موجب ضعف یا بی*حسی و سوزن سوزن شدن در بخشی از باسن یا پا شود. محل دقیق و نوع علائم ایجادشده بستگی به این دارد که کدام عصب تحت تأثیر قرار گرفته باشد. سندرم دم اسبی (Cauda equine)، نادر اما اورژانسی سندرم دم اسبی نوع جدی و خاص مشکل ریشه عصب است که به واسطه بیرون زدگی دیسک ایجاد شده است. این اختلالی نادر است که عصب*های کاملاً تحتانی طناب نخاعی تحت فشار قرارگرفته*اند. این سندرم موجب درد پایین کمر به اضافه مشکلاتی در عملکرد روده بزرگ و مثانه (معمولاً عدم توانایی دفع ادرار)، بی*حسی در ناحیه اطراف مقعد، و ضعف یک یا دو پا می*شود. این سندرم نیاز به درمان فوری دارد تا عصب*های مثانه و روده را از آسیب دائمی حفظ کند. اگر این علائم را تجربه کردید فوراً به پزشک مراجعه کنید. برخی از افراد علائمی ندارند

در مطالعات تحقیقاتی، اسکن*های کمر در تعداد زیادی از مردم انجام شد و مشخص شد که برخی از افرادی که دچار بیرون زدگی دیسک هستند علامتی ندارد. تصور می*شود که علائم اساساً زمانی ایجاد می*شوند که بیرون زدگی دیسک عصبی را تحت فشار یا تحریک قرار داده باشد و این اتفاق در همه موارد بیرون زدگی دیسک اتفاق نمی*افتد، به همین دلیل برخی از افراد علائمی ندارند. برخی از بیرون زدگی*های دیسک ممکن است کوچک بوده یا دور از عصب*ها اتفاق بیفتند و موجب علائم خفیف شده یا اصلاً علامتی ایجاد نکنند. بیرون زدگی دیسک چگونه پیشروی می*کند؟

در بیشتر موارد علائم ظرف چند هفته بهبود می*یابند. مطالعات تحقیقاتی اسکن*های ام آر آی مکرر نشان داده است که بخش بیرون زده دیسک به مرور زمان در بیشتر موارد به جای خود بازگشته و کوچک*تر می*شود. سپس علائم آرام شده و در بسیاری از موارد ناپدید می*شوند. تنها در یک مورد از هر ده مورد، درد پس از شش هفته هنوز به اندازه*ای شدید است که جراحی یک گزینه درمانی به حساب می*آید. پزشک معمولاً بیرون زدگی دیسک را از علائم و با معاینه شما تشخیص می*دهد. این وضعیت علت شایع درد کمر ناگهانی با علائم ریشه عصبی است. در بیشتر موارد هیچ آزمایشی لازم نیست چون علائم اغلب ظرف چند هفته بهبود می*یابند. آزمایش*هایی مانند اسکن یا پرتوی ایکس در صورت تداوم علائم ممکن است توصیه شود. به ویژه اسکن ام آر آی می*تواند محل و اندازه بیرون زدگی دیسک را نشان دهد. این اطلاعات در صورتی که نیاز به جراحی وجود داشته باشد، لازم است. درمان بیرون زدگی دیسک چیست؟

ورزش و تحرک فعالیت*های روزمره خود را تا جایی که ممکن است ادامه دهید. ممکن است ابتدا درد شدید باشد و این کار ممکن نباشد، اما هر چه زودتر تحرک خود را شروع کنید و به فعالیت*های طبیعی که می*توانید بازگردید. به طور کلی کاری که درد زیادی ایجاد می*کند انجام ندهید. اگر چه باید هنگامی که سعی می*کنید فعالیت داشته باشید، مقداری درد و ناراحتی را بپذیرید . هر روز هدف جدیدی برای خود تعیین کنید مثلاً یک روز اطراف خانه قدم بزنید، روز بعد برای خرید پیاده بیرون بروید و غیره. در گذشته توصیه این بود که استراحت کنید تا زمانی که درد آرام شود، اما اکنون مشخص*شده که این کار اشتباه است. در صورتی که کمردرد دارید، اگر به جای این که استراحت کنید، فعالیت داشته باشید سریع*تر بهبودیافته و احتمال مزمن شدن آن را کمتر می*کنید. همچنین در راحت*ترین حالت طبیعی در راحت*ترین سطحی که می*خواهید (هر چه که باشد) بخوابید. در گذشته توصیه می*شد بر روی تشک سفت بخوابید اما هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد تشک سفت برای افرادی که کمردرد دارند بهتر از هر نوع تشک دیگری باشد. دارو اگر نیاز به مسکن دارید بهتر است آن*ها را به صورت منظم مصرف کنید. این شیوه مصرف بهتر از این است که آن را هر زمانی که درد شدید می*شود (به صورت نامنظم) مصرف کنید. اگر مسکن را منظم مصرف کنید بیشتر اوقات آرام کردن درد موثرتر می*شود و می*توانید ورزش کرده و فعالیت خود را حفظ کنید. 1. استامینوفن یا پاراستامول اغلب در صورتی که منظم و با قدرت دارویی کافی مصرف شوند کفایت می*کنند. برای یک بزرگ*سال این مقدار 1000 میلی*گرم چهار بار در روز است (معمولاً دو قرص 500 میلی*گرم) 2. مسکن ضد التهابی- برای برخی افراد این داروها بهتر از استامینوفن تأثیر می*گذارند. از جمله این داروها ایبوپروفن است که به صورت بدون نسخه نیز می*توانید خریداری کنید. انواع دیگر مانند دیکلوفناک یا ناپروکسن نیاز به تجویز پزشک دارند. برخی افرادی که آسم، فشارخون بالا، نارسایی کلیه یا نارسایی قلبی دارند ممکن است نتوانند داروهای ضد التهابی مصرف کنند. 3. مسکن قوی*تر- مانند کدئین، در صورتی که داروهای ضد التهابی موثر نباشند یا برای فرد مناسب نباشند، مورد استفاده قرار می*گیرد. کدئین اغلب به استامینوفن افزوده می*شود. یبوست عارضه شایع کدئین است. در صورتی که برای اجابت مزاج مجبور شوید فشار بیاورید، ممکن است درد کمر بدتر شود. برای پیشگیری از یبوست باید مقدار زیادی مایعات نوشیده و غذاهای حاوی فیبر زیاد مصرف کنید. 4. شل کننده عضلات – شل کننده عضلات مانند دیازپام گاهی اوقات در صورتی که عضلات کمر منقبض*شده و درد را تشدید کنند، برای چند روز تجویز می*شود درمان*های فیزیکی برخی مردم برای درمان دستی و یا درمان*های فیزیکی دیگر به متخصص طب فیزیکی و توان*بخشی، کایروپراکتیک یا استخوان پزشک مراجعه می*کنند . تأثیرگذاری درمان*های فیزیکی در همه افراد مبتلا به بیرون زدگی دیسک جای بحث دارد. با این حال، درمان*های فیزیکی راحتی کوتاه مدت برای بیمار فراهم کرده و بهبودی را در برخی موارد تسریع می*کنند. جراحی
جراحی در برخی موارد ممکن است لازم باشد. به طور کلی در صورتی که علائم پس از شش هفته یا بیشتر فروکش نکرد، می*توان جراحی را در نظر گرفت. موارد کمی چنین شرایطی دارند و در 9 مورد از هر 10 موردِ بیماری، به مرور زمان علائم بهبود پیداکرده و به اندازه*ای که جراحی لازم باشد شدید نیستند. هدف از جراحی بریدن بخش بیرون زده دیسک است. این کار اغلب علائم را آرام می*کند اما در همه موارد موثر نیست. همچنین همانند همه عمل*های جراحی خطراتی دارد. متخصص در مورد معایب و مزایای جراحی و تکنیهای مختلفی که وجود دارد، با بیمار صحبت می*کند. آیا می*توان از کمردرد و یا بیرون زدگی دیسک در آینده پیشگیری کرد؟

شواهد نشان می*دهد که بهترین راه پیشگیری از درگیر شدن با کمردرد و بیرون زدگی دیسک، حفظ تحرک و ورزش منظم است. این به معنی ورزش*های تناسب اندام معمولی مانند راه رفتن، دویدن، شنا و غیره است. هیچ شواهد محکمی وجود ندارد که ورزش*های خاص تقویت*کننده کمر مفیدتر از تحرک و ورزش*های ساده باشد. همچنین خوب است که مراقب کمر خود باشید. مثلاً هنگامی که در وضعیت بد دولا شده قرار دارید، اشیاء سنگین بلند نکنید.




منبع:بیرون زدگی دیسک (فتق دیسک)