بخش تغذیه و آشپزی تبیان



با نگاهی به طب سنتی و تطبیق آن با علوم امروزی در می*یابیم که حکمای پیشین با چه ظرافت، دقت و حساسیتی به مواردی که ما امروزه به عنوان اصول تغذیه صحیح آن*ها را می*شناسیم، اشاره نموده*اند که این مسئله، مهر تأییدی بر دانش و فراست آن*ها در سالیان دور است.

بوعلی* سینا



امروزه به کرات به اهمیت میانه*روی در خوردن، مصرف وعده*های کم حجم، اجتناب از پرخوری و ... در جوامع تغذیه*ای اشاره می*شود. ما نیز در این مقاله سعی نموده*ایم چند مورد را با طب قدیم تطبیق داده و به مفهوم یکسان هر دو بیش از پیش نزدیک شویم.


اهمیت دریافت همه گروه*های اصلی

در طب ابن*سینا ذکر شده کسی که می*خواهد بهداشت غذا را برای تن خود رعایت کند نباید غذاهای دارویی نظیر میوه و سبزی را غذای اصلی خود قرار دهد، زیرا غذاهای نرم*کننده اگر به تنهایی مصرف شوند خون را می*سوزانند. همچنین غذاهای غلیظ هم به تنهایی مضر هستند و تن و خون را سنگین می*کنند.

بهترین غذاها برای تندرستی که باید در کنار غذاهای نرم*کننده مثل میوه و سبزی مصرف شوند عبارتند از گوشت نرم (بره، بزغاله)، گندم، نوشیدنی خوشبوی گیاهی. ابوعلی سینا در بین میوه*ها دو دسته را شبیه غذای اصلی دانسته که عبارتند از:

انجیر و انگور: به شرطی که کاملاً رسیده و شیرین باشند.

خرما: در سرزمین*هایی که به خوردن آن عادت دارند.

اگر بر اثر غذا نبض به درشتی بزند و نفس کوتاه بیرون آید باید دانست که غذا از

حد اعتدال بیشتر شده است، زیرا اگر معده انباشته شود نفس کوتاه و پی*درپی می*آید. بر اثر بی*نظمی تنفس، نیاز قلب به نبض بیشتر می*شود و در نتیجه نبض درشت می*زند و نیرو کم می*شود

رعایت ترتیب غذا خوردن و اجتناب از روی هم*خوری

برای جلو و عقب افتادن خوراک*ها دستورات زیرا را باید به کار بست:

* کسی که غذای سخت و دیرهضم می*خورد نباید به دنبال آن غذای زودهضم و رقیق بخورد، زیرا این غذای رقیق دنباله*رو، پیش از غذای قبلی خود هضم می*شود. غذای دیرهضم بالانشین می*شود و راه داخل شدن بر آن بسته می*شود و متعفن و تباه می*شود و هر چه با او بیامیزد، تباه می*شود.

* همچنین نباید وقتی انسان خوراک لغزنده*ای می*خورد که زود هضم می*شود بلافاصله غذای نیرومند و سختی را با آن بخورد، زیرا غذای سخت با آن در معده می*لغزد و خوب هضم نمی*شود.

* همچنین نباید غذاهایی مانند ماهی و نظایر آن را بعد از ورزش خسته*کننده میل کنیم، زیرا این غذا تباه می*شود و خلط*ها را تباه می*کند.

* برای کسانی که معده سُست دارند و غذا را قبل از هضم بیرون می*دهند رواست قبل از غذای عادی، غذای گیرنده*ای بخورد.

* از کیفیت و وضع معده همواره باید مراقبت کرد. معده برخی اشخاص غذای لطیف و زودهضم را تباه می*کند و غذای سخت و دیرهضم را هضم می*کند. چنین کسانی را دارای معده آتشین می*نامند. در عده دیگر معده درست برعکس حالت معده آتشین است.

* خو گرفتن به نوع غذا نیز اهمیت دارد. همچنین هر سرزمین ویژگی*هایی از طبایع و مزاج*ها دارد. شاید غذایی که به آن عادت شده است و تا اندازه*ای زیان*هایی هم در بر دارد بیشتر از غذای نشناخته مفید باشد.

* برای هر جسمی و مزاجی غذای ویژه*ای ملایم است و اگر آن را تغییر دهیم دچار زیان می*شود. برخی از خوراک*های خوب و مطلوب برای بعضی از مردم مناسب نیست و باید از آن دوری جویند.

* کسانی که از غذاهای نامطلوب لذت می*برند نباید خود را فریب دهند، زیرا این غذاها بر مرور ایام خلط*های ناپسند و بیمار کننده در پی دارد. کسی که در بدنش خلط*های بد وجود داشته باشد رواست غذاهای خوب زیاد بخورد.

اگر روزی بیش از اندازه غذا میل شود، باید فردا خود را گرسنه نگه داشت و

در خوابگاهی معتدل خوابید، اگر خوابش نبرد باید زیاد پیاده*روی کند، نرم راه برود،

از راه رفتن باز نایستد و پی در پی برود و استراحت نکند و کمی هم نوشیدنی

خالص بخورد

* کسی که زیاد گوشت می*خورد و در آسایش زندگی می*کند باید خود را به رگ زدن (فصد و حجامت) عادت دهد. اگر مزاج چنین شخصی سردی است باید موادی که به هضم کمک می*کنند مثل انواع هلیله*ها را استعمال کند.

* گرد هم آمدن غذاهای گوناگون در معده بسیار بد است. به ویژه اگر مدت غذا خوردن طولانی باشد و غذایی که در تعقیب غذای اول می*آید قبل از شروع به هضم آن به معده برسد، غذاها از نظر هضم هماهنگ نخواهند بود.


توجه به اشتها در خوردن و آشامیدن و پرهیز از پرخوری

* ابن*سینا در کتب خود تأکید بسیاری بر لزوم اشتها در موقع خوردن غذا کرده و بیان نموده است اگر اشتهای پیدا شده مثل اشتهای افراد مست کاذب نباشد، نباید گرسنگی را ادامه داد و تأکید زیادی بر رعایت گرمی و سردی غذاها که بر اساس توان هر فرد باید باشد، نموده است.

* مضرترین نوع غذا خوردن آن است که قبل از هضم غذای قبلی، غذای دیگری بر آن وارد شود. بدترین کارها، انباشتن شکم و پرخوری است، به ویژه اگر غذا نامفید باشد. اگر پرخوری بر اثر غذاهای غلیظ باشد مفاصل و کلیه به درد می*آیند و فرد به بیماری*های نفس تنگی، برونشیت، نقرس، سخت شدن طحال و کبد و بیماری*های بلغمی و سودایی مبتلا می*شود، اما اگر پرخوری بر اثر مصرف بیش از حد خوراکی*های لطیف باشد بیماری*های تب شدید و ورم*های آزاردهنده روی می*کنند.

* در فصل زمستان نباید غذاهای کم تغذیه*ای مصرف شود. بلکه غذاهای مغذی*تر لازم است، ولی در تابستان برعکس غذای سبک مناسب است.

* هرگز نباید آن قدر غذا خورد که جایی در معده نباشد و باید قبل از سیر شدن دست از طعام کشید. این باقیمانده اشتها بعد از ساعتی خود به خود از بین می*رود. در مسئله خوراک همیشه باید به مقداری عادت کرد.

* بدترین خوراک*ها آن است که بر معده سنگینی کند و بدترین نوشیدنی*ها آن است که بیش از اعتدال باشد و از معده بالا آید.

* اگر روزی بیش از اندازه غذا میل شود، باید فردا خود را گرسنه نگه داشت و در خوابگاهی معتدل خوابید، اگر خوابش نبرد باید زیاد پیاده*روی کند، نرم راه برود، از راه رفتن باز نایستد و پی در پی برود و استراحت نکند و کمی هم نوشیدنی خالص بخورد.

* شخص تندرست باید آن قدر بخورد که احساس سنگینی نکند و شکمش به قرقر نیفتد و غذا از پایین به بالا نیاید و دلش به هم نخورد و کندذهن نشود و به بی*خوابی دچار نشود.

* هر غذایی که طعمش دیر احساس شود، بد و هر قدر دیرچش*تر باشد، بدتر است.

* اگر بر اثر غذا نبض به درشتی بزند و نفس کوتاه بیرون آید باید دانست که غذا از حد اعتدال بیشتر شده است، زیرا اگر معده انباشته شود نفس کوتاه و پی*درپی می*آید. بر اثر بی*نظمی تنفس، نیاز قلب به نبض بیشتر می*شود و در نتیجه نبض درشت می*زند و نیرو کم می*شود.

* اگر گرمی بدن کسی بر اثر غذا شدت یابد نباید غذای مورد نیاز خود را یکباره فرو دهد، بلکه کم*کم و به تدریج غذا بخورد. کسی که نمی*تواند غذای مورد احتیاج خود را در یک وعده هضم کند باید دفعات غذا خوردن را افزایش و مقدار غذا را کاهش دهد.
بخش تغذیه و آشپزی تبیان

چهارشنبه 30/9/1390
تاريخ :

تغذیه از دیدگاه ابوعلی* سینا (2)

غذای اشخاص سودایی مزاج باید بسیار نم*بخش و کمتر گرمی باشد، غذای صفرایی مزاجان باید نم*بخش و خنک*کننده باشد. کسی که خونش گرم مزاج است نیازمند خوراکی*های سرد و کم*تغذیه است. کسی که خونش بلغمی است باید خوراکش اندک، گرم و لطیف باشد.

طب سنتی

آداب خوردن و آشامیدن

* بهترین نوع غذای مطلوب غذایی است که شخص از آن بسیار لذت می*برد، زیرا لذت*بخشی خوراک به این معنی است که معده آن را به خوبی در برگرفته است و نیروی گیرنده آن را به خوبی پذیرفته است.



* غذای لذیذ در شرایطی خوب است که اندام*های اصلی همه سالم باشند وگرنه لذت بردن دلیل بر خوبی نمی*شود. غذایی که بسیار لذت*بخش باشد اگر به مقدار زیاد تناول شود، زیان*آور خواهد بود.



* شخص فربه*اندام نباید وقتی تازه از حمام آمده است غذا بخورد، بلکه بعد از خروج از حمام و قبل از غذا خواب سبکی بکند.



* نباید در هنگام صرف غذا آب زیاد بنوشد. زیرا آب بین طعام و جرم معده جدایی می*اندازد و آن را خاموش می*کند. بلکه بهتر است آب نخورد تا خوراک به معده وارد شود. علامت ورود طعام به معده آن است که قسمت*های بالای شکم سبک می*شود.



* نوشیدن آب به شرطی که وسط غذا نباشد و به اندازه*ای که برای خوراک مفید باشد روا است.



* کسانی که سرد مزاج و تر هستند بهتر است بعد از صرف غذا تشنگی را تحمل کنند و بخوابند، ولی تشنه ماندن بعد از غذا و خوابیدن بعد از طعام برای صفرائیان خوب نیست.



* کسانی که بیماری صفراوی دارند، اگر به مدت زیاد گرسنه بمانند زهره به معده راه می*یابد و هر غذایی را که بعداً خورده می*شود به تباهی می*کشاند.

نباید در هنگام صرف غذا آب زیاد بنوشد. زیرا آب بین طعام و جرم معده جدایی می*اندازد و آن را خاموش می*کند. بلکه بهتر است آب نخورد تا خوراک به معده

وارد شود

* کسی که معده*اش تهی است، چنانچه غذای لطیف بخورد معده را سلامت نگه داشته است و اگر بلافاصله بعد از غذای لطیف، غذای غلیظ بخورد معده از آن متنفر است و آن را هضم نمی*کند و تباه می*شود. مگر اینکه بین این دو غذا فاصله*ای داده شود و طعام غلیظ را اندک اندک وارد معده کند. در این صورت معده به وسیله غذای لطیف بند نمی*آید.



* غذای زیاد حتی اگر در معده هضم شده باشد کمتر اتفاق می*افتد که در رگ*ها هم هضم شود و در آن*ها نارس و خام می*ماند و در نتیجه به آن*ها کشیدگی می*دهد و گاهی هم آن*ها را می*ترکاند و تنبلی و خمیازه برای بدن به ارمغان می*آورد. در چنین حالتی باید شخص را با داروهای مسهل درمان کرد.



* کسی که به سنین پیری رسیده است باید بداند معده*اش همان معده دوران جوانی نیست. اگر همان اندازه میل کند خوراکش هم به مواد زاید تبدیل می*شود.


رعایت اعتدال در مصرف هر نوع ماده غذایی

جالینوس می*گوید: خوراک* تر برای هیچ حالتی از حالات بدن مناسب نیست. انگار که ارزش هیچ دارد، نه ترش است نه شیرین، نه تلخ است نه تند، نه گیرنده است نه شور.

زیاده*روی در مصرف غذاهای خشک اشتها را از بین می*برد، رنگ را زشت می*کند و مزاج را خشک می*کند.

خوردن چربی زیاد، تنبلی می*آورد و اشتها را از بین می*برد.

زیاده*روی در خوردن غذاهای سرد، سستی، تنبلی و پژمردگی می*آورد.

زیاده*روی در خوردن غذاهای ترش انسان را زود پیر می*کند.

اگر غذاهای تند زیاد مصرف شوند به معده آسیب می*رسد و غذاهای شور برای چشم خوب نیستند.
زیاده*روی در خوردن غذاهای سرد، سستی، تنبلی و پژمردگی می*آورد

غذای چرب اگر چه با مزاج دمساز باشد، هرگاه متعاقب آن خوراک ناپسند آید ناپسند می*شود.

زیان*هایی که از خوراک گرم روی دهد می*توان با اسکنجبین دفع کرد و بهتر است همراه عسل باشد (مخلوط اسکنجبین و عسل).

اگر غذای سرد زیان*آور باشد درمانش با آب انگبین و زیره است.

کسی که از مواد چرب ناراحت است چاره*اش مواد گس مزه نظیر شاه بلوط، میوه درخت سدر، زالزالک یا داروهای تلخ نظیر زنجفیل و داروهای شورمزه و تندمزه مانند سیر و پیاز است.

کسی که بدنش به آسانی می*گدازد باید غذایش تر و زودهضم باشد.

سونات