مجموعه مذهبی ,شناخت و فرهنگ اسلامی




تردیدی نیست که ابراهیم یقین استدلالی و فطری به یگانگی خدا داشت اما با مطالعه در اسرار آفرینش این یقین به سر حد کمال رسید، او ایمان به معاد و رستاخیز داشت ولی با مشاهده مرغان سر بریده*ای که زنده شدند، ایمان او به مرحله “عین الیقین” رسید.



منظور از ملکوت آسمان ها و زمین در سوره انعام آیه ۷۵ چیست؟


در این آیه می*خوانیم: «کَذَلِکَ نُرِی إِبْرَاهِیمَ مَلَکُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ؛ (انعام، ۷۵) و این گونه، فرمانروایى مطلق آسمان‏ ها و زمین را به ابراهیم نمایاندیم؛ (تا بدان استدلال کند) و به خاطر آنکه از یقین کنندگان باشد


واژه ملکوت در اصل از ریشه ملک و به معنای حکومت و مالکیت است. «واو» و «نا» آخر کلمه برای تأکید و مبالغه است. بنابراین مقصود از ملکوت فرمانروایی مطلق خدا بر سراسر عالم هستی است.



این آیه گویا اجمالی از تفصیلی است که در آیات بعد درباره مشاهده وضع خورشید و ماه و ستارگان و پی بردن از غروب آنها به مخلوق بود نشان آمده است.

یعنی قرآن ابتدا مجملی از مجموع آن قضایا را ذکر کرده، سپس به شرح آنها پرداخته است، و به این ترتیب منظور از نشان دادن ملکوت آسمان و زمین به ابراهیم روشن می *شود.



ملکوت چیست؟


مفسران در مورد اینکه ملکوت آسمان و زمین که خدا به حضرت ابراهیم(علیه السلام) نشان داد چه بود، چند دیدگاه دارند.

۱٫ این آیه فشرده*ای از آیات بعد است که به خداشناسی حضرت ابراهیم با دیدن ماه و خورشید می* پردازد؛ اینکه وقتی ماه را می *بیند می* گوید این پروردگار است و چون غروب می *کند، می* گوید این برای پروردگاری مناسب نیست و چون خورشید را می* بیند، همان سخن را تکرار می* کند آنان می* گویند این ماجرا همان مشاهده ملکوت است.


واژه ملکوت در اصل از ریشه ملک و به معنای حکومت و مالکیت است. «واو» و «نا» آخر کلمه برای تأکید و مبالغه است. بنابراین مقصود از ملکوت فرمانروایی مطلق خدا بر سراسر عالم هستی است


۲٫ عالم ملکوت عالم اسرار و نظم و شگفتی جهان ما و جهان غیب است. توضیح اینکه دو عالم مُلک و ملکوت (عالم طبیعت و ماورای طبیعت) داریم و عالم ملکوت همان عالم غیب و سر جهان است.


از امام باقر(علیه السلام) حکایت شده است که خداوند به چشم حضرت ابراهیم نوری بخشید که عمق آسمانها و زمین را دید. (نور الثقلین، ذیل آیه، تفسیر صافی، ج ۲، ص ۱۳۱ و ۱۳۲)


احادیث دیگری هم داریم که براساس آنها خدا همانگونه که ملکوت را به ابراهیم (علیه السلام) نشان داد، به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) هم نشان داد. (تفسیر صافی، ذیل آیه)


این احادیث مسئله را به صورت عمیق *تری مطرح می* کنند؛ اینکه خداوند چشمی عطا می* کند که می *توانند ژرف*نگر باشند و به ظواهر طبیعت اکتفا نکنند.

خداوند در پایان آیه می*فرماید: «وَلِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ؛ و به خاطر آنکه از یقین کنندگان باشد

در حقیقت حضرت ابراهیم به یگانگی خدا یقین داشت و این تعیین با مطالعه اسرار آفرینش به کمال رسید. از ذیل آیه نیز استفاده می *شود که اهل یقین شدن یکی از آثار دیدن ملکوت است.


البته استدلال محکم و برخورد علمی با دیگران، نیازمند ایمان قلبی است. حضرت ابراهیم هم پس از یقین، «لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ» وارد استدلال می* شود که در آیات پس از این می *آید.

از امام باقر(علیه السلام) حکایت شده است که خداوند به چشم حضرت ابراهیم نوری بخشید که عمق آسمانها و زمین را دید



فرق یقین و اطمینان


در بحث زنده کردن موجودات، حضرت ابراهیم علیه السلام فرمود: تا قلبم مطمئن شود.

اطمینان مرتبه علم عادی است، اما یقین مرتبه بالاتری است و سه درجه (علم الیقین، حق الیقین و عین الیقین) دارد. یقین که عالی* ترین درجه ایمان است، در اثر داشتن دید ملکوتی پدید آمد.


شک نیست که ابراهیم یقین استدلالی و فطری به یگانگی خدا داشت اما با مطالعه در اسرار آفرینش این یقین به سر حد کمال رسید، او ایمان به معاد و رستاخیز داشت ولی با مشاهده مرغان سر بریده*ای که زنده شدند، ایمان او به مرحله “عین الیقین” رسید.



چهار نکته مهم در آیه ۷۵ سوره مبارکه انعام:


۱ ـ آنکه حقّ را شناخت و به آن دعوت کرد و از چیزی نهراسید، خداوند «دیدِ ملکوتى» به او می *بخشد. (همچون حضرت ابراهیم، به مقتضای آیه قبل) «وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ مَلَکُوتَ …» آری، یک جوان هم می* تواند با رشد معنوی، به دید ملکوتی دست یابد. چون طبق تفاسیر متعدّد، ابراهیم در آن زمان نوجوان بود.


۲ ـ انبیا، از هدایت ویژه ی خداوند برخوردارند. «وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ»


۳ ـ یقین، عالی*ترین درجه ی ایمان است. «وَ لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ»

۴ ـ به یقین رسیدن، نیاز به امداد الهی دارد. «نُرِی» …«الْمُوقِنِینَ» انتخاب و ارسال : سونات