صنعت ایران



رامین نعمتی: در شرایطی که صنعت سنگ ساختمانی در جهان بیش از ۸۰ میلیارد دلار گردش مالی سالانه دارد، ایران می*تواند با در اختیار گرفتن سهم ۱۰درصدی از این بازار همه ساله حدود ۸ میلیارد دلار صادرات داشته باشد.

ذخایر سنگ*های تزئینی جهان به حدود ۱۵ میلیارد تن می*رسد که شامل گرانیت*ها، مرمریت*ها، تراورتن*ها و مرمرهاست که در این میان، تنوع رنگ و کیفیت سنگ*های تولید ایران در جایگاه اول جهان قرار دارد. ایران براساس رتبه*بندی جهانی از نظر ذخایر سنگ*های تزئینی در رتبه چهارم است.
ایران در تولید سنگ*های تزئینی در فهرست ۷ کشور اول جهان است. براساس آمارهای دریافتی، ۱۴درصد اشتغال کل معادن کشور مربوط به معادن سنگ تزئینی است که بر این اساس از یک*میلیون نفر ظرفیت اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم بخش معدن کشور، حدود ۱۴۰هزار نفر می*توانند در بخش سنگ تزئینی مشغول به کار شوند.
در این رابطه، رییس هیات*مدیره انجمن سنگ کشور با اشاره به اینکه در بخش سنگ*های تزئینی حدود یک*هزار و ۳۰۰ معدن فعال داریم، اظهار کرد: در این صنف بیش از ۵ هزار و ۵۰۰ واحد سنگ*بری و نزدیک به ۵۰۰ تا ۶۰۰ واحد صنایع جانبی و پایین*دستی از جمله واحدهای تولید ماشین*آلات سنگ*بری، فعال است.
ابوالقاسم شفیعی اعلام کرد: در مجموع این خانواده شامل ۱۰هزار واحد صنعتی و معدنی است و اشتغالزایی مستقیم این صنعت شامل واحدهای سنگبری، معدن و صنایع وابسته به سنگ ۲۰۰ هزار نفر است.
براساس آخرین گزارش وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز، ارزش صادرات سنگ مرمر و تراورتن به شکل خام در ۶ ماه نخست امسال به ۸۰ میلیون دلار رسید. ارزش صادرات سنگ مرمر و تراورتن در این دوره ۰/۵درصد از کل صادرات ۶ ماه نخست امسال را به خود اختصاص داده است.
همچنین گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که ارزش صادرات سنگ مرمر و تراورتن خام در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه در سال ۱۳۹۲ رشد ۴۸۵ درصدی را ثبت کرده است.
این امر در شرایطی صورت گرفته که ایران با وجود اینکه حدود ۲۰ میلیون تن سنگ تزئینی به شکل خام استخراج می*کند، اما کمتر از ۵ درصد آن را صادر می*کند. برپایه آمار صادرات ایران، در سال*های اخیر همچنان حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد سنگ تزئینی صادراتی کشور به شکل خام صادر می*شود و در این میان سنگ فرآوری صادراتی سهم ۲۵ تا ۳۰ درصدی دارد. آمارهای منتشر شده نشان می*دهد که در سال ۱۳۹۱ نیز از ۱۶ میلیون تن سنگ خام استخراج شده فقط اندکی بیش از ۵۰۰ هزار تن صادر شده است. ارزش صادرات سنگ تزئینی در سال ۱۳۹۱ معادل ۱۷۶ میلیون دلار اعلام شد.
براساس برآوردهای جهانی مصرف سنگ تزئینی از رقم ۸۸۶ میلیون مترمربع در سال ۲۰۰۴م به ۴/۹ میلیارد مترمربع در سال ۲۰۲۵م خواهد رسید. امروز ایتالیا با داشتن ۸۶ معدن سنگ تزئینی و نما از صادرکنندگان برتر این بخش محسوب می*شود و در گذشته سال*ها سنگ ایران را به شکل خام وارد و با ارزش افزوده قابل توجه به دیگر نقاط جهان به نام سنگ ایتالیا صادر می*کرد. همچنین در شرایطی که کشورمان بیش از دو دهه است که به عنوان یکی از ۵ کشور برتر استخراج سنگ تزئینی در جهان معرفی می*شود، اما به دلیل ضعف فنی در فرآوری سنگ تزئینی، نتوانسته سهم مناسبی از بازار صادرات این ماده معدنی را کسب کند. جعفر سرقینی، معاون امور معادن وصنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت چندی پیش در این رابطه گفته بود که فعالان بازار سنگ ایران باید تلاش کنند طی ۵ سال، ارزش صادرات سنگ تزئینی ایران به یک میلیارد دلار برسد.
مشکلات صادرات
با وجود اینکه در ایران حدود ۲۰ میلیون تن سنگ تزئینی به شکل خام استخراج می*شود، اما آنچه صادر می*شود کمتر از ۵ درصد این رقم است.
در این رابطه نایب رییس انجمن سنگ ایران به صمت گفت: برای صادرات محصولات معدنی زنجیره*ای وجود دارد که از اکتشاف آغاز شده و به استخراج علمی، فرآوری مناسب و در نهایت به صادرات ختم می*شود که در این میان آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، نگاه علمی است که به*ویژه در زنجیره استخراج تا صادرات سنگ*های تزئینی می*تواند ارزش صنعت سنگ کشور را افزایش داده و موجب تکمیل این زنجیره شود.
دکتر مالک رحمتی با بیان اینکه ایران مزیت بسیار بالایی در صنعت سنگ*های تزئینی دارد، افزود: ایران با داشتن ۴میلیارد تن ذخیره سنگ*های تزئینی یکی از ۱۰کشور برتر دنیا در این بخش محسوب می*شود ولی در بخش استخراج، بر اساس آخرین آمارهای دریافتی از مجموع این ذخایر عظیم برای کمتر از ۲۰میلیون تن سنگ تزئینی استخراج صورت می*گیرد که از همین میزان نیز کمتر از ۵ درصد صادر می*شود. بر این اساس در درجه اول نیازمند سرمایه*گذاری برای استخراج علمی و پیشرفته هستیم.
وی افزود: باوجود اینکه دولت یازدهم به وظیفه خود برای تسهیل تولید عمل کرده و در بحث حقوق دولتی نیز گفتمان دوطرفه*ای ایجاد کرده، آمار صادرات سنگ*های تزئینی ناچیز است، تنها به دلیل مسائل داخلی نیست بلکه به مسائل بین*المللی و بحران*های به وجود آمده در کشورهای هدف صادرات سنگ تزئینی ایران نیز مربوط می*شود. وی توضیح داد: در چند سال گذشته بیشترین صادرات سنگ کوپ ایران به کشورهای ایتالیا و چین بوده است اما رویکرد کشور چین به عنوان بزرگترین مصرف*کننده سنگ کوپ تغییر کرده و این امر موجب کاهش شدید صادرات سنگ کوپ ایرانی شده است. همچنین بیشترین آمار صادرات سنگ بریده ایران به اربیل عراق است که بحران*های به وجود آمده در این منطقه روی آمار صادرات ایران در این بخش تاثیرگذار بوده است. سنگ مرمر ایران نیز به*طور عمده به اروپا و به*ویژه کشور کانادا صورت می*گیرد که درصدش آنقدر بالا نیست که بتواند تاثیر چشمگیری در آمار صادرات سنگ*های تزئینی کشور داشته باشد.
نایب رییس انجمن سنگ ایران در ادامه با بیان اینکه هم*اکنون ۱۳۰۰ معدن سنگ تزئینی در ایران وجود دارد که ۷۵درصد این معادن فعال است، افزود: همچنین از مجموع نزدیک به ۶۰۰۰ کارخانه سنگ در کشور، حدود ۴۰۰۰ کارخانه فعال است که در این کارخانه*ها از هر تن سنگ خام حدود ۱۰ متر سنگ بریده تولید می*شود.

مشکلات مربوط به ضعف بازاریابی
صنعت سنگ ایران در سال*های آغازین بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با مشکل بهره*برداری به روش انفجاری مواجه بود، اما با برنامه*ریزی*های صورت گرفته از سوی دولت*ها و وزارتخانه*های ذی*ربط، روش انفجاری منسوخ شده و بهره*گیری از سیم برش الماسه همسو با سایر نقاط جهان به مورد اجرا گذاشته می*شود، ولی همچنان با ضعف بازاریابی در زمینه صادرات مواجه هستیم.
یک فعال بازار سنگ تزئینی در این خصوص معتقد است: بعضی از کشورهای رقیب ایران به منظور حمایت از صادرات سنگ، یارانه در زمینه حمل*ونقل اختصاص می*دهند و مشوق*های صادراتی و معافیت*های گمرکی را به مورد اجرا می*گذارند، اما در ایران همچنان فعالان این بخش چشم انتظار حمایت*های دولت به منظور برطرف ساختن موانع هستند.
به اعتقاد وی، تامین مواد اولیه و ابزار مورد نیاز به منظور تولید کیفی یکی از دغدغه*های تولیدکنندگان است، اما همچنان شرکت*ها باید برای حضور در بازارهای بین*المللی به جنگ مشکلات و موانع پیش رو بروند.

مزیت*های ایران در بازار سنگ*های تزئینی
ایران از لحاظ تنوع سنگ*های تزئینی در شمار کشورهای غنی دنیاست و بیش از یکصد نوع انواع سنگ تزئینی شامل انواع مرمریت*ها، گرانیت*ها و اونیکس (مرمرها) در آن استحصال می*شود.
به گفته یک عضو انجمن سنگ کشور، هم*اکنون حجم قابل توجهی از سنگ*های استحصالی در معادن کشور تبدیل به سنگ لاشه و دورریز می*شود که قابلیت حمل به کارخانه*های فناوری سنگ تزئینی را ندارد. به سبب فرسوده بودن دستگاه*ها و بهینه نبودن ماشین*آلات فرآوری واحدهای تولیدی سنگ*های تزئینی و کمبود ماشین*آلات تخصصی، حجم قابل توجهی از سنگ استحصال شده، به لاشه و سنگ*های درجه دو تبدیل می*شود. سنگ معدنی تزئینی از نظر قواره بودن و استحصال، کیفیت پایینی دارد و همین امر برای واحدهای تولیدی که قصد صادرات دارند، مشکل ایجاد کرده است.
براساس استانداردهای بین*المللی، ۴۱درصد سنگ*خام هنگام برش و فرآوری تبدیل به ضایعات می*شود که در ایران این میزان بیشتر است. به گفته کارشناسان، قیمت تمام شده سنگ تزئینی در ایران برای تولیدکنندگان ایرانی بیشتر از کشورهای رقیب است و این موضوع، کاهش صادرات و قدرت رقابت با رقیبان خارجی را در پی داشته است.
کشورهای رقیب ایران در بخش تولیدات سنگ تزئینی معدنی در جهان، در گذشته ایتالیا، اسپانیا و چین بودند و هم*اکنون کشورهای هند، ترکیه و برزیل نیز به رقبای ایران در تولید سنگ پیوسته*اند، ولی هیچ کدام تنوع سنگ*های ایران را ندارند. از سوی دیگر، در شرایطی که واردات سنگ تزئینی به کشور ممنوع است واردات غیرقانونی سنگ*های تزئینی از دیگر کشورها، تولید بسیاری از معادن با رکود مواجه شده که برای بهبود این وضعیت کنترل واردات بی*رویه، ضروری به نظر می*رسد. سازمان زمین*شناسی و اکتشافات معدنی کشور، جلوگیری از ورود بی*رویه و کنترل نشده سنگ*های تزئینی به کشور را یکی از راه*های تقویت اکتشاف و تولید این سنگ*ها در کشور دانسته و در گزارشی اعلام کرد که دولت باید از معدنکاران در زمینه تجهیزات معدنکاری و اختصاص وام برای بهره*برداری، حمایت*های لازم را به*عمل آورد.

نکته پایانی
بر اساس برآوردهای جهانی، مصرف سنگ تزئینی از ۸۸۶ میلیون متر مربع درسال ۲۰۰۴م (۱۳۸۳) به ۴/۹ میلیارد مترمربع در سال ۲۰۲۵م خواهد رسید و کشورهای آسیایی چین و هند در این بازار فعالیت شاخصی دارند، در عین حال ترکیه همسایه غربی ایران سالانه افزون بر ۳میلیارد دلار در این بازار عایدی دارد.
گزارش*های منتشر شده در سال ۱۳۸۸ نشان داد که ذخیره احتمالی ایران در زمینه سنگ تزئینی و نما افزون*بر ۳/۷ میلیارد تن است که از این میزان ۳/۳ میلیارد تن آن ذخیره قطعی است. انتظار می*رود دولت یازدهم در بخش صادرات، مسئله ضعف فعالیت صادراتی در این زمینه را مورد بررسی دقیق قرار دهد و با برنامه*ریزی جدی مانع از خواب سرمایه ملی در کشور شود و با ارزش افزوده هر چه بیشتر، بازارهای جدیدی را برای صادرات سنگ ایران باز کند.
...
سونات