دیپلماسی اقتصادی چیست و تفاوت آن در کشور های توسعه یافته و نیافته چگونه است؟

بازرگانی - علی ماجدی، معاون سابق امور اقتصادی وزارت امور خارجه و سفیر سابق تهران در توکیو در گفت و گو با هفته نامه تجارت فردا درباره مفهوم دیپلماسی اقتصادی توضیح داده است.

علی ماجدی، معاون سابق امور اقتصادی وزارت امور خارجه و سفیر سابق تهران در توکیو است. در دوران سفارت ماجدی در ژاپن، ایران توانست قرارداد بزرگ توسعه میدان نفتی آزادگان را با این کشور به امضا برساند. هر چند که بعدها و پس از شدت گرفتن محدودیت*های نفتی علیه ایران، ژاپنی*ها از این میدان کنار کشیدند. ماجدی در این گفت*و*گو پیرامون اینکه دیپلماسی اقتصادی در ادبیات ایران چگونه خلق شد گفت: « آنچه درباره دیپلماسی اقتصادی در ایران مطرح شد بعد از تشکیل معاونت اقتصادی در وزارت خارجه مورد توجه قرار گرفت. به طور کلی واژه دیپلماسی اقتصادی، واژه*ای بود که پس از تشکیل معاونت اقتصادی وزارت خارجه بسیار مطرح شد، یعنی درست زمانی که محمدحسین عادلی در این معاونت حضور داشت و واژه دیپلماسی عمومیت یافت و در اجلاس سالانه سفرا نیز این مطلب تکرار می*شد، به تدریج در حضور صاحبان صنایع و تجار و پس از آن در مطبوعات و رسانه*ها مطرح شد و بعدها در فضای دیپلماسی خارجی نیز دیپلماسی اقتصادی مورد توجه قرار گرفت. دیپلماسی اقتصادی مکمل دیپلماسی سیاسی است. همان*طور که در دیپلماسی به صورت عام از دیپلمات انتظار داریم که روابط دو کشور را ارتقا دهد یا اگر روابط دو کشور دچار مشکلات مقطعی است، مشکل را به نحو عاقلانه و شایسته*ای حل و فصل کند، دیپلماسی اقتصادی هم در یک کلام، شناساندن ظرفیت*های داخل کشور به خارجی*ها جهت سرمایه*گذاری و صادرات و همچنین شناسایی امکانات و ظرفیت*های کشور دوم و بهره*برداری از امکانات بالقوه و بالفعل آن کشور جهت توسعه اقتصاد ملی ایران است. »
او ادامه داد: « در این رابطه دیپلمات*هایی که بیشتر تجربه و تحصیلات اقتصادی دارند، موفق*تر عمل می*کنند و تلاش آنها بر این است که بتوانند هم امکانات صادرات کشور را به خارج معرفی کنند و هم بتوانند از امکانات کشور به نفع اقتصاد ملی بهره*برداری کنند. این کار از طریق اعطای تسهیلات به خارجی*ها و تشویق سرمایه*گذاران خارجی به سرمایه*گذاری در ایران امکان*پذیر است. البته با توجه به وضعیتی که کشور ما در جهان دارد و با توجه به تحریم*هایی که بعد از انقلاب با شدت*های متفاوت وجود داشته، این هنر دیپلمات است که بتواند در این بازی سیاسی- اقتصادی منافع کشور را حفظ کند. »
ماجدی همچنین درباره تفاوت های دیپلماسی اقتصادی در کشورهای در حال توسعه و توسعه*یافته اینگونه توضیح داد: « در کشوری مانند ایران و کلاً کشورهای در حال توسعه، دیپلماسی اقتصادی باید از توان بالایی برخوردار باشد چرا که در دیپلماسی اقتصادی باید به سمت کشورهای قوی*تر و بالاتر که دارای تکنولوژی بالاتر و موقعیت اقتصادی بهتر هستند گرایش داشته باشد تا توان اقتصادی کشور را نیز تقویت کند. »
او در پاسخ به این سوال که امکان تقویت دیپلماسی اقتصادی چه زمانی بیش*تر فراهم است، گفت: « دیپلماسی اقتصادی زمانی امکان*پذیر می*شود که شرایط سیاسی از حداقل*هایی برخوردار باشد. اینکه چگونه این حداقل*ها فراهم می*شود، سوالی است که از حوزه تخصص من خارج است اما به هر حال، اگر قصد داریم که شاخص*های ما در راستای تحقق اهداف چشم*انداز با کشورهای منطقه قابل مقایسه باشد باید بستر لازم را برای ایجاد مناسبات سیاسی مطلوب فراهم کنیم. »
معاون سابق امور اقتصادی وزارت امور خارجه در یک نگاه تاریخی رویکرد دیپلماسی اقتصادی به شرکای خارجی را به این شکل تحلیل کرد: « نگاه تا قبل از دولت نهم توامان به شرق و اروپا بود یعنی ما همزمان تلاش می*کردیم که در حوزه شرق و کشورهایی اروپایی کار کنیم اما از دولت نهم به بعد رویکرد عوض شد. »