از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نماد فروهر)

نماد فر کیانی حکاکی شده در تخت جمشید

پیکر بالدار، نشان شاهنشاهی هخامنشی
نشان پیکر بالدار حکاکی شده در تخت*جمشید
نماد فر کیانی (که اشتباهاً به نماد فروهر مشهور است)[۱] نشان پیکر بالداری است که در دیدگاه متداول باستان*شناسان و ایران*شناسان نماد اهورامزدا می*باشد. نماد خورشید بالدار در فرهنگ خاورمیانه و در تمدن مصر، سوریه، و آشور تاریخی طولانی دارد و نماد فر کیانی اقتباسی از آن است. نامیدن این نماد به عنوان نماد فروهر به قرن نوزدهم میلادی برمی*گردد و مدرکی دال بر این که این نماد وابسته به دین زرتشتی باشد وجود ندارد. دانشمندان همواره در مورد نماد فروهر اختلاف نظر داشته*اند. بسیاری از نوشته*های علمی، این نماد را اهورامزدا می*دانند، اما در دین زرتشت، اهورامزدا انتزاعی است و هیچ تصویری برای او قائل نیستند. تصویر انسانی بالای نماد بالدار، هیچ هویت خاصی ندارد و هیچ مدرکی هم دال بر این*که تصویر زرتشت باشد، موجود نیست.[۲]

علیرضا شاهپور شهبازی باستان شناس ایرانی در کتاب راهنمای مستند تخت جمشید این نماد را فر کیانی معرفی می*کند و نام نمادفروهر را نامی اشتباه بر می*شمرد که به اشتباه رایج شده است.[۳]
ریشه*شناسی
هارولد بیلی، زبان*شناسی زبان*های ایرانی ریشهٔ این واژه را از ریشهٔ ایرانی var- (پوشش، محافظت) و fra- (پس راندن) می*داند و معنی اصلی اولیه واژهٔ فروهر را «دلاوریِ حفاظت*کننده» عنوان می*کند.[۴]
این واژه در زبان اوستایی فْـرَوَشی (fravashi)، در زبان پارسی باستان فْـرَوَرتی (؟) fravarti)، و در پارسی میانه (زبان پهلوی) فْـرَوَهْـر (fravahr) خوانده می*شود.

در پارسی میانه شکل*های دیگر این واژه به این*صورت کاربرد داشته*است[۵]:
fraward, frawahr, frōhar, frawaš, frawaxš
تاریخچه
نماد فر کیانی در آتشکده یزد
نخستین نماد فر کیانی (فروهر)، احتمالا منشأ بین*النهرینی داشته که با نماد مصری در آشور باستان درهم آمیخته است. هنر آشوری هم این نماد بالدار را با «حمایت الهی» شاه و مردم مرتبط می*داند. این نماد هم با پیکر انسانی و هم بدون پیکر انسانی دیده می*شود. بدون پیکر انسانی، نماد خورشید و با پیکر انسانی، نماد آشور، ایزد آشوریان است و در بسیاری از کنده*کاری*ها و مُهرها به چشم می*خورد.[۶]
در ایران تا اوایل قرن بیستم، نماد فر کیانی (فروهر) تنها یک اثر باستانی به شمار می*آمد. در سال*های ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۰ میلادی، دانشمندی زرتشتی به نام جی. ام. اونوالا در مقاله*های خود، فروهر را نماد «فره*وشی» یعنی روح نگارندهٔ تعالیم زرتشتی معرفی کرد. با انتشار این مقاله*ها، زرتشتیان هندی یا پارسیان از میراث باستانی ایرانی*شان آگاهی یافتند و استفاده از پیکر بالدار تخت جمشید، به دلیل اهمیت مذهبی و ملّی، به عنوان نماد زرتشت آغاز شد. در سال ۱۹۲۸ میلادی، دانشمند اوستاشناس هندی، ایراک تاراپوروالا، مقاله*ای منتشر کرد، مبنی بر این*که پیکر بالدار، اهورامزدا یا فره*وشی نیست، بلکه «خورنه» (فرّ پادشاهی) است. در نخستین دهه*های قرن بیستم، نگارهٔ فروهر وارد آتشکده*ها، زیورآلات و نشان انتشاراتی زرتشتی شد و بعد از قرن*ها، اعتقاد باستانی زرتشتی و نماد استانداردی یافت.[۷]
کنده کاری نماد فر کیانی در بیستون، ایران.

بانک ملی ایران در سال ۱۹۴۶ میلادی.
نماد فر کیانی.نسخه اصل نماد فر کیانی، کشف شده از شوش، خوزستان. اصل آن به همراه سایر قسمتهای کاخ آپادانای شوش به فرانسه برده شده که بازسازی شده آن در موزه شوش موجود است
" سونات"