ستاره*شناسی در دوران اسلامی
از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یک اسطرلاب از قرن ۱۹

ستاره*شناسی در دوران اسلامی به اخترشناسی در تاریخ کشورهای اسلامی گفته می*شود که بر اساس ستاره*شناسی بطلمیوس پایه نهاده شد. نخستین ستاره*شناسان مسلمان، در نیمهٔ دوم قرن سوم هجری در بغداد پدیدار شدند. آثار اخترشناسی دانشمندان مسلمان بیشتر برپایه زیج*های ایرانی و هندی بنا شد. زیج شهریاری که به دستور انوشیروان در ایران نگاشته شده بود، توسط ابوالحسن تمیمی به عربی ترجمه شد؛ و نخستین اثر ستاره*شناسی در دوره اسلامی تألیف گشت. نخستین ستاره*شناسی رسمی عباسیان، محمد فزاری بود. شخص دیگری که در شناساندن نجوم هندی به مسلمانان سهم مهمی داشت، یعقوب بن طارق بود؛ او اثر سانسکریت موسوم به سدهانت را که آریابهاتا نوشته بود، به عربی ترجمه نمود.

مأمون خلیفه عباسی دستور داد که کتاب المجسطی را از یونانی به زبان عربی ترجمه کنند. همچنین مأمون دستور به تهیه زیج مأمونی داد. در نیمه دوم سده سوم، نیریزی شرحی بر المجسطی نوشت و اثری درباره اسطرلاب تألیف کرد. ثابت بن قرة، حرکت نوسانی برابران (اعتدالین) را نپذیرفت اما فاصله اوج خورشید را از زمان بطلمیوس تا زمان خودش کشف کرد، وی همچنین کتابی درباره خورشیدگرفتگی و ماه*گرفتگی نوشت. به دستور ابن سینا فهرستی از ستارگان تهیه شد. ابوریحان بیرونی نخستین دانشنامه ستاره*شناسی در کشورهای اسلامی را تدوین کرد، و در آن از حرکت سیارات و گردش زمین به دور خورشید نوشت. [۱]
دوران طلایی اسلام
نقشه مرزهای جهان اسلام و گسترش آن در سه دوره پیامبر اسلام ۶۲۲-۶۳۲ خلفای راشدین ۶۳۲-۶۶۱ بنی امیه ۶۶۱-۷۵۰
دوره طلایی اسلام یا عصر شکوفایی و ترقی اسلامی، بنا بر آثار برجای مانده و نوشته*های کهن، قرن چهارم و پنجم هجری (بین میانه قرن هشتم میلادی تا میانه قرن سیزدهم میلادی) تعریف می*شود.[۱][۲] هنرمندان، صنعت گران، فیلسوفان، دانش پژوهان، شاعران، جغرافی دانان، مهندسان، نویسندگان، شیمی*دانان، فیزیک*دانان، پزشکان، بازرگانان و دیگر دانشمندان جهان اسلام، نقش به سزایی در رشد، پیشرفت و تکامل دانش*ها و فنونی از قبیل کشاورزی، هنر، اقتصاد، صنعت، حقوق، ادبیات، دریانوردی، فلسفه، شیمی، فیزیک، جامعه شناسی، پزشکی و غیره ایفا کردند.[۳]
دانشمندان مسلمان در دوران طلایی اسلام پایه*گذار علم نجوم و ستاره*شناسی در جهان بودند.[۴]
یکی از دلایل رشد و شکوفایی اروپا در قرون وسطی، بهره*گیری آنان از کتاب*های دوران طلایی اسلام بود.[۵][۶][۷]
سخن ترنر درباره تاثیر گذاری تمدن اسلامی

[۸] هووارد آر ترنر در این باره می*گوید:[۸]

هنرمندان، دانشمندان، پادشاهان و رعایای مسلمان دست به دست هم، فرهنگ و تمدن بی همتایی را به وجود آورده*اند، که تمام جوامع و انسان*های دیگر کشورها، به شکلی مستقیم و غیر مستقیم، تحت تأثیر آن قرار گرفته*اند.

دیدگاه ذبیح الله صفا

ذبیح الله صفا می نویسد «تمدن اسلامی به درجه ای از عظمت و در مرتبتی از کمال و پهناوری است که آگهی از همه ابواب و احاطه بر همه انحاء آن به واقع دشوار است و اگر کسی یافته شود که درصدد این ادعا برآید باید به قلت اطلاع و گستاخی وی حکم کرد. مهمترین عنصر از عناصر این تمدن، علوم شرعی و عقلی و ادبی آن است که به زبان های عربی و فارسی تالیف و تدوین شده است»[۹]
دیدگاه سیدحسن تقی زاده

حسن تقی زاده درباره تمدن اسلامی می نویسد: «بعد از تمدن یونانی تا ظهور تمدن جدید اروپایی در چند قرن اخیر، بزرگترین و عالیترین و پرمایه ترین تمدن های عالم، تمدن اسلامی بین قرن دوم تا هفتم(هجری) بود که رونق علوم و فنون عقلی در آن....به بالاترین درجۀ کمال رسید و...اساس تمدن اروپایی هم تا آنجا که به علوم و فنون است به وسیلۀ ترجمۀ کتب علمی عربی از قرن یازدهم و دوازدهم مسیحی...پیدا شده»[۱۰]
دیدگاه مرتضی مطهری

مرتضی مطهری می نویسد: «پس از ظهور اسلام و تشکیل حکومت اسلامی و گرد آمدن ملل گوناگون در زیر یک پرچم به نام پرچم اسلام تمدنی عظیم و شکوهمند و بسیار کم نظیر به وجود آمد که جامعه شناسی و تاریخ آن را به نام تمدن اسلامی می*شناسد.»[۱۱]
شالوده و دگرگونی*های آغازین

در خلال پیروزی*های مسلمانان در آغاز قرن هقتم و نهم میلادی، سپاه اسلام، امپراطوری یا خلافت اسلام را که یکی از بزرگترین امپراطوری*های تاریخ به شمار می*رود، تأسیس کرد و آن را به تدریج گسترش داد. در قرن هشتم میلادی یعنی اوج حکومت خلفای عباسی، مرکز امپراطوری اسلامی از دمشق به شهر تازه تأسیس بغداد منتقل شد. دانشگاه*های بغداد آغازگر دوره طلایی اسلام می*باشند. خلفای عباسی تحت تأثیر احکام قرآن و احادیث و گفتاوردهای اسلامی بودند. در طول این دوره طلایی، جهان اسلام تبدیل به قطب دانش، پژوهش و روشنفکری گردید و علوم و فنونی نظیر زراعت، هنر، اقتصاد، موسیقی، معماری، صنعت، حقوق، تاریخ، جامعه شناسی، زیست شناسی، ریاضیات، ادبیات، دریانوردی، فلسفه، شیمی، فیزیک، پزشکی، نجوم، علوم دینی، اخلاق، منطق و غیره گسترش داده شد. شهر بغداد در دوره هارون الرشید خلیفه عباسی، به اوج پیشرفت و شکوفایی خود رسد.
کتاب راهنمای گیاهان دارویی به زبان عربی مربوط به دوران طلایی اسلام

هارون الرشید علاوه بر دعوت از دانشمندان و محققین، به گردآوری و برگردان کتاب*های خطی از زبان سریانی، یونانی و پهلوی به عربی فرمان داد. پس از هارون، پسرش مامون، بیت*الحکمه (خانهٔ دانش) بغداد را بنیان نهاد و دستور ساخت رصدخانه*ای را صادر کرد. این اقدامات باعث مهاجرت دانشمندان از جای*جای جهان به سوی بغداد و رونق آموزش و پژوهش شد. این اقدام به جنبش و نهضت ترجمه نیز مشهور است. بسیاری از آثار عهد عتیق و روزگار باستان که به دست فراموشی سپرده شده بودند، به زبان عربی و بعدها به زبان*های فارسی، سندی، عبری، ترکی و لاتین ترجمه شدند. علوم گوناگون و عهد باستان میانرودان (بین النهرین)، روم، یونان، چین، هند، ایران زمین، مصر، شمال آفریقاو تمدن بیزانس در آمیخته شدند. در دوران خلافت امویان در آندولوس و حکمرانی فاطمیان در مصر، شهرهای کوردبا و قاهره به عنوان مراکز علمی و دانشگاهی در حوزه*های متعدد فعالیت پژوهشی داشتند.[۱۲] برنارد لوئیس درباره این مراکز علمی و دانشجویان آنها می*گوید:[۱۳]

در دوران طلایی اسلام، خلیفه به عنوان شخص اول روشن بین و متمدن، برای نخستین بار، دانشجویان و محققین مختلف را از سرتاسر دنیا مثل چین، هند، خاورمیانه، شمال آفریقا، اروپا و آسیای میانه گرد هم جمع نمود.

یکی از بزرگ ترین ابداعات در این دوره مهم کاغذ بود. کالایی که رمز و راز تولید آن سال*ها در نزد چینی*ها پنهان مانده بود. فوت و فن صنعت کاغذ سازی را اسیران جنگ تالاس (۷۵۱ میلادی) به مسلمانان آموختند که بعداً این صنعت به سمرقند و بغداد روانه شد. اعراب با گسترش شیوه*های چینی و استفاده از پوست درخت توت این صنعت را کامل کردند. مسلمانان با استفاده از نشاسته و آهار کتاب*ها را صحافی می*کردند. حدود سال ۹۰۰ میلادی، صدها مغازه کتاب فروشی که کتاب*هایی با نسخ خطی می*فروختند در بغداد وجود داشت. همچنین کتابخانه*های عمومی، شامل کتب متنوعی در زمینه*های گوناگون بودند. در قرن سیزدهم میلادی، حرفه کاغذ سازی از ممالک مسلمان به فز و از آنجا به آندولوس و اروپا گسترش پیدا کرد.[۱۴]
کتابی در مورد علم طب از محمد زکریای رازی که در میانه دوم قرن سیزدهم میلادی به زبان ایتالیایی ترجمه شده*است

دانش نقشه برداری و مکان نگاری، کمک بسیاری در توسعه و پیشرفت مسلمانان ایفا کرد. حتی پیش از ظهور اسلام، شهر مکه به عنوان مرکز بازرگانی دنیای عرب محسوب می*شد. رسم و سنت زیارت کعبه، این شهر را به مرکز تبادل افکار و کالا تبدیل کرده بود. بازرگانان مسلمان تأثیر شگرفی بر تجارت و شاه راه*های بازرگانی عربی آفریقایی و عربی آسیایی گذاشتند. بر عکس مسیحیان، هندیان و چینیان که جوامع شان بر مزرعه داری خانوادگی و کشاورزی اجدادی پایه ریزی شده بود، در جهان اسلام، تاجران مسلمان با تجارت و بازاریابی در دوران طلایی اسلام، نقش اساسی را در تشکیل، رشد و گسترش مدنیت و تمدن اسلامی، بازی کردند. بازرگانان با آوردن کالا و انجام تجارت صادقانه، اعتماد چینی*ها، هندی*ها، مردم غرب آفریقا و جنوب شرق آسیا را به خود جلب کردند و در عوض ابداعات و اختراعات آنها را به سرزمین*های اسلامی به ارمغان آوردند. تجار مسلمان با سرمایه گذاری در صنعت نساجی و کشاورزی گام*های نخستین را در ایجاد دوران طلایی اسلام برداشتند. جدا از بازرگانان مسلمان، مبلغان مذهبی اسلام نیز نقش عمده*ای را در ارسال پیام اسلام به نقاط متفاوت جهان بازی کردند. عمده ترین این سرزمین*ها، میان رودان باستان (بین النهرین)، ایران زمین، آسیای مرکزی و شمال آفریقا بودند. همچنین عارفین و سالکان مذهبی نفوذ قابل توجه*ای در قسمت*های متعددی از شرق آفریقا، آناتولی باستانی (ترکیه)، جنوب آسیا، جنوب شرق آسیا و شرق آسیا داشتند.[۱۵][۱۶]
اصول و مبنا
دست نوشته*ای از ابویوسف کندی که در رابطه با دانش رمزنگاری است.

تعداد زیادی از اندیشمندان مسلمان علاوه بر اصول ارزشی دین خود، عقاید و دانش اخلاق متفکرین گذشته را که بر پایه اصول بشر دوستانه عقلانی و مباحثات علمی مستدل بنا شده بود، پی گیری کرده و آنها را مبنای پژوهش*های خودشان قرار دادند. آثار زیادی از نوشته جات و کتاب*های اسلامی از قرون میانه اسلامی (دوره طلایی اسلام) بر جای مانده*است که به موضاعاتی نظیر شعر، عشق، تاریخ، فلسفه، ادبیات، خداشناسی و غیره پرداخته*اند. مروری بر این آثار، آزادی اندیشه*های متفاوت را در آن عصر بازگو می*کند.[۱۷][۱۸] وجود آزادی دینی، اگرچه که هنوز جوامع جهان اسلام در کنترل ارزش*های اسلامی بودند، کمک بزرگی در توسعه ارتباطات ادیان و اختلاط فرهنگ و خرد مسیحی، یهودی و اسلام کرد و این آغازگر یک دوره جدید فلسفی و فکری در سده*های میانی یعنی قرن هشتم تا سیزدهم میلادی بود.[۱۲] دلیل دیگری که باعث رشد جهان اسلام در این برهه زمانی شد، آزادی بیان و سخنوری بود.[۱۹]

نخستین رساله*ها و دانش نویسه*ها، در مورد علم محیط زیست و دانشمندان علوم محیط زیست، که مخصوصاً در رابطه با آلودگی زیست محیطی مطرح شد، توسط ابویوسف کندی، محمد زکریای رازی، ابن الجزار القیروانی، بنی تمیم، ابوسهل مسیحی جرجانی، ابن سینا، علی بن رضوان، عبداللطیف البغدادی و ابن النفیس‎ به رشته تحریر در آمد. مقالات آنها همچنین موضاعات مختلفی را از قبیل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک و سوء مدیریت شهری تشریح کرده بود.[۲۰] شهرهای کوردوبا و آندولوس که جزء ممالک اسلامی محسوب می*شدند، دارای سطل*های زباله بودند.[۲۱]
مؤسسات آموزشی و نهادها
مدرسه رکنیه در دمشق ساخته سال ۱۲۲۴ میلادی

تعدادی از مراکز علمی و آموزشی که سابقاً در دنیای قدیم گمنام بودند، خاستگاه*شان از سال*های نخستین عصر طلایی اسلام نشأت می*گیرد. بارزترین مثالی که در این زمینه می*توان گفت، بیمارستان*های عمومی است که به جای معابد شفاء و معابد خواب و استراحت، تأسیس گردید.[۲۲] هچنین بیمارستان*های مربوط به بیماری*های روانی نیز در آن دوره ساخته شد.[۲۳] از دیگر مراکز علمی پژوهشی که در دوران طلایی اسلام بنیان نهاده شد، کتابخانه*های عمومی (با قابلیت امانت دهی کتاب)، دانشگاه*ها (با اعطاء درجه*های علمی به دانشجویان) و رصدخانه*های نجوم به عنوان مراکز پژوهشی را می*توان نام برد.[۲۲] تفاوت آشکاری که رصدخانه*های عصر شکوفایی اسلام با رصد خانه*های کهن داشتند، غیر خصوصی بودن این گونه مراکز بود.[۲۴] در دوران طلایی اسلام حدود قرن نهم میلادی، نخستین دانشگاه*هایی که به دانشجویان خود مدرک تحصیلی پزشکی اعطاء می*کردند تحت عنوان بیمارستان بر پا شدند. این مراکز دو منظوره بوده و حالت دانشگاه-بیمارستان داشتند.[۲۵] کتاب گینس که رکوردهای دنیا در آن ثبت می*شود، دانشگاه قرویین (تأسیس ۸۵۹ میلادی) واقع در شهر فز مراکش را به عنوان کهن ترین دانشگاهی که مدرک تحصیلی به دانشجویان خود اعطاء می*کرد، معرفی نمود.[۲۶] دانشگاه الازهر که در سال ۹۷۵ میلادی در قاهره بنا شد، در رشته*های گوناگون دانشگاهی، مدارک تحصیلی به دانشجویان خود اعطاء می*کرد. این مدارک شامل مدارک تخصص تری و ارشد (کارشناسی ارشد امروزی) نیز می*شد. دانشگاه الازهر به عنوان یک دانشگاه کامل در دنیا شناخته شده*است. خاستگاه و اصل درجه و مدرک دکترا به مجوز و مدرکی با نام اجازه (به عربی: الإِجازَة) بر می*گردد. دانش آموختگانی که این مدرک را اخذ می*کردند اجازه داشتند در مدارس اسلامی به نشر آراء و افکار خود و همچنین تدریس علوم مربوطه به پردازند.[۲۷]

گفته شده*است کتابخانه طرابلس در لبنان تا قبل از جنگ*های صلیبی حدود ۳ میلیون کتاب داشته*است. این کتابخانه در جریان جنگ*های صلیبی ویران شد. در این میان آثار بسیار مهمی به زبان عربی درباره علوم ریاضیات وجود داشت که تعدادشان به طور قابل ملاحظه*ای از مجموع کتاب*های لاتین و یونانی قرون وسطی بیشتر بود. البته تعداد کمی از این کتاب*ها در دانشگاه*های عصر حاضر تدریس می*شود.[۲۸] به عنوان مثال جمیل رجب کارشناس تاریخ علوم دانشگاه مک گیل در این زمینه می*گوید: «کمتر از پنج درصد از کتاب*های موجود قرون وسطی اسلامی در حال تدریس می*باشند.»[۲۹] سهیم الحسنی پروفسور و مهندس مکانیک اماراتی دانشگاه منچستر در این باره می*گوید: «تعداد پنجاه هزار نسخه خطی به جا مانده مورد بازبینی قرار گرفته*اند و هنوز پنج میلیون نسخه در نوبت بازبینی قرار دارد.»[۳۰] در جریان جنگ*های صلیبی یک صد هزار جلد از کتاب*های دارالعلم غارت شده و یا به آتش کشیده می*شود.[۳۱] نخستین بیمارستان مسلمانان در سال ۸۸ هجری قمری در زمان خلافت امویان تأسیس شد، طی این دوران بیش از ۶۰ بیمارستان در بغداد و ۳۳ بیمارستان در قاهره ساخته شد.[۳۲] در دوران طلایی اسلام مراکز حقوقی ویژه*ای تأسیس شدند که به امور خیریه، وقف و امور حقوقی می*پرداختند. همچنین مراکز حواله پول، حل اختلاف و دادخواهی نیز بنا شدند.[۳۳][۳۴][۳۵][۳۶]
دریاهای دانش و حکیمان چند علمی
ساعت شمعی بدیع*الزمان جزری ۱۲۰۶ میلادی

از دیگر ویژگی*های دوران طلایی اسلام، وجود دانشمندان، حکیمان و دانش پژوهانی است که در چندین دانش متفاوت سر رشته داشته و در آن سرآمد روزگار خویش بودند. این حکیمان هم در علوم مادی و فیزیکی و هم در علوم دینی و متافیزیکی، در شاخه*های متعدد، دخیل بوده و پژوهش*های ارزنده*ای می*کردند. مثالی که در این زمینه در دنیای غرب، در دوره رنسانس می توان نام برد، لئوناردو داوینچی می*باشد.[۳۷][۳۸] در خلال دوران طلایی اسلام، تعداد حکیمان و پژوهشگرانی که در چند زمینه علمی فعالیت داشتند بسیار بیشتر از دانشمندانی بودند که تنها در یک رشته تخصصی تحقیق و مطالعه می*کردند.[۳۷] از این میان می توان ابوریحان بیرونی، جاحظ، ابویوسف کندی، ابن سینا، شریف ادریسی، ابن باجه، ابن زهر، ابن طفیل، ابن رشد، جلال*الدین سیوطی،[۳۹] جابر بن حیان،[۴۰] عباس ابن فرناس،[۴۱] ابن هیثم،[۴۲] ابن نفیس،[۴۳] ابن خلدون،[۴۴] محمد بن موسی خوارزمی، علی بن حسین مسعودی، مقدسی، بدیع*الزمان جزری فخر رازی، محمد بن جریر طبری و خواجه نصیر طوسی[۳۷] را نام برد.
اقتصاد
دوران اکتشاف

امپراطوری اسلامی در طول دوران طلایی اسلام نقش بسیار کلیدی را در جهانی سازی بازی کرده*است. بازرگانان و جهانگردان مسلمان، به وسیله اقتصاد، دانش و تجارت، کشورها و تمدنهای گوناگون و جدا افتاده را از سر تا سر دنیا به هم پیوند زدند.[۴۵] گستره شبکه جهانی تجارت مسلمانان از سواحل شرقی اقیانوس اطلس آغاز و پس از گذشتن از دریای مدیترانه و میان رودان (خاورمیانه) تا هند و چین ادامه داشت.[۴۶] این شبکه بازرگانی جهانی نقش مهم و کلیدی را در برقراری و حفظ امپراطوری*های اسلامی ایفا کرد. تجارت مسلمین به عنوان یک قدرت اقتصادی پیشرو در طول قرون هفتم تا سیزدهم میلادی، ابزار بسیار مهم و عامل کلیدی شد تا به کمک آن امپراطوری*های اسلامی عباسی، اموی و فاطمی بنا شده و به سهولت بیشتری به اهداف سیاسی و حکومتی خود برسند.[۴۵]
آسیاب آبی حماة بر روی رود العاصی Orontes River در کشور سوریه، ‎دستگاه*های آسیاب آبی (چرخ آب کشی) Noria، ساقیه Sakia، پمپ زنجیری Chain pump در انقلاب کشاورزی مسلمانان توسط مهندسان مسلمان ابداع و به طور گسترده در آبیاری و کشاورزی مورد استفاده قرار گرفتند.
انقلاب و دگرگونی*های کشاورزی
در دوران طلایی اسلام، دگرگونی*های بزرگ کشاورزی تحت عنوان "انقلاب کشاورزی اعراب" رخ داد.[۴۷] بازرگانان مسلمان با گسترش و انتشار روش*ها و تکنیک*های صنعت کشاورزی و همچنین انتشار بذرهای گوناگون کشاورزی انقلابی را در نشر محصولات کشاورزی ایفا کردند. تجار مسلمان با خرید بذرهای سورقوم از سرزمین*های آفریقایی، مرکبات از چین، نیشکر، پنبه و برنج از هند و با فروش و پخش آن در سرزمین*های اسلامی که قبلاً" این محصولات کشت نمی*شد، محصولات زراعتی را در دیگر بلاد اسلام منتشر کردند.[۴۸] این تغییرات بزرگ کشاورزی، علاوه بر گسترش زراعت و محصولات کشاورزی، موجب گسترش و توسعه اقتصاد، پراکندگی و افزایش جمعیت، تغییر در پوشش*های گیاهی،[۴۹] افزایش تولید و درآمد کشاورزی، رشد زندگی شهری، گسترش و قوت نیروی کارگری، توسعه آشپزی و تنوع غذایی، گسترش صنعت نساجی و پوشاک و بهبود و بالاتر رفتن سطح زندگی در جهان اسلام گردید.[۴۸] در قرن هشتم میلادی، در خلال انقلاب کشاورزی، صنعت تصفیه نی شکر و چغندرقند توسعه پیدا کرد و این دو محصول به صورت شکر تجاری در آمدند. اعراب صنعت تولید شکر را توسعه دادند و با گسترش مزارع نی شکر و چغندر قند، صنعت تولید شکر و محصولات تابعه آن را در جهان اسلام انتشار دادند.[۵۰] برای نخستین بار مسلمانان "کشاورزی تجاری" را مرسوم کردند و محصولات زراعی را علاوه بر احتیاجات خانوادگی، به منظور کالایی برای فروش، تولید کردند.[۵۱] کشاورزان چندین بار در سال
و به صورت چهار فصل از مزارع محصولاتی نظیر اسفناج، بادمجان و غیره به دست می*آوردند. در یمن گندم و در عراق برنج، دو بار در سال از یک مزرعه درو می*شد.[۴۸] مسلمانان یک روش علمی را در کشاورزی توسعه دادند که این روش بر سه عامل اصلی و بنیادی بنا شده بود. نخستین عامل، سامانه پیچیده و تخصصی گردش سالانه کشت محصولات است، دومین عامل، روش کاملاً" توسعه یافته آبیاری است و سومین عامل، ارائه تنوع زیادی از محصولات کشاورزی است. مسلمانان زراعت را با علم به اینکه چه محصولی را در چه فصلی، در چه زمینی و با چه میزان آبی آبیاری کنند، انجام می*دادند. در دانشنامه*ها، موارد بی شماری به تفصیل در رابطه با کشاورزی و گیاه شناسی ارائه شده*است.
سکه طلا دینار دوره اغلبیان ضرب*شده در سال ۸۹۹
اقتصاد و بازار


نخستین شکل نظام سرمایه داری و بازار آزاد در زمان سلسله*های اسلامی و دوران طلایی اسلام شکل گرفت.[۵۲] در خلال قرن هشتم تا دوازدهم میلادی، ممالک اسلامی جایی برای نخستین بازارهای تجاری، دادوستد و سرمایه داری در آمدند، که از آن به عنوان " سرمایه داری اسلامی" یاد می*شود.[۵۳] در دوران طلایی اسلام یک اقتصاد پولی قدرتمند بر پایه چرخش پولی (دینار) حکم*فرما بود. ممالک و قلمروهای مختلف اسلامی که قبلاً خودمختار و مستقل بودند دارای یک سیستم یک*پارچه اقتصادی و پولی با واحد پولی مشترک شدند.
رشد صنعتی
کالبدشناسی اسب حدود یک قرن پس از دوران طلایی اسلام. سده ۱۵ (میلادی). این تصویر یک سند مصری است که در کتابخانه دانشگاه استانبول نگهداری می*گردد.


در دوران طلایی اسلام انرژی آبی، انرژی بادی و انرژی جزر و مدی، انواع انرژی*های گوناگون جهت استفاده برای انواع آسیاب و کارخانه*های متعدد بودند.[۵۴] در خلال سده یازدهم میلادی استفاده از آسیاب*های آبی و بادی در جای جای سرزمین*های اسلامی مثل شمال آفریقا، اندلس، آسیای مرکزی و میان*رودان کاربرد فراوانی پیدا کرده بود.[۵۵] مهندسان مسلمان در این برهه زمانی موفق به اختراع توربین آبی و میل*لنگ شدند. آنان از چرخ*دنده*ها در اقسام آسیاب و دستگاه*های بالابرنده آب استفاده کردند. مهندسین دوران طلایی اسلام در استفاده از سدهای آبی به عنوان تامین*کننده انرژی آبی پیشرو بودند و برای انواع آسیاب و دستگاه*های بالابرنده آب، انرژی افزوده تولید کردند.[۵۶]
سونات