برخی از آثار و صنایع دستی تفرش
ویکی پدیا
نمازخانه کهنه لو مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان تفرش، باغات واقع در شمل شرق شهر تفرش، مظهر قنات کهنه لو واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۳۳ به*عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]
خانه عباسقلی خان میرپنج مربوط به دوره قاجار است و در تفرش، محله زاغرم واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۷۴ به*عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده اسمنزل میر فخرایی مربوط به دوره قاجار است و در تفرش، محله آب دکان تفرش واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۸۷۷ به*عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]ت.[۱]
خانه پوفسور حسابی
صنایع تفرش:
تفرشی دوزی یا درویشی دوزی یکی از رودوزی*های سنتی است که عمده تولیدات آن مربوط به شهرستان تفرش می*شود.[۱] تفرشی دوزی تکنیک ساده*ای دارد و به صورت دوخت در حاشیه*های پهن پارچه ایجاد می*شود. این نوع دوخت شباهت زیادی به چشمه دوزی دارد، با این تفاوت که کشش نخ نسبت به چشمه دوزی کمتر است.
ابزار دوخت
ابزار دوخت شامل نخ رنگی، سوزن، کاغذ طرح و پارچه زمینه کار است.
روش دوخت
ابتدا هنرمند طرح مورد نظر خود را روی کاغذ شطرنجی پیاده می*کند، سپس کاغذ را روی پارچه زمینه قرار داده و اطراف آنرا کوک می*زند. در مرحله بعد هنرمند با ابزار دوخت اقدام به پیاده کردن طرح روی پارچه می*کند. در انتهای کار کاغذ طرح را نم دار کرده، از پارچه جدا می*کند و به اتوکشی و آسترزدن کار می*پردازد..[۲]
موزائیک
تصویری که با چیدن منظم و هموار قطعات کوچک سنگ*های رنگی یا سفال در کنار هم ساخته می*شود موزائیک یا پاره*چین[۱] می*نامند.
پاره*چین یکی از رشته*های صنایع دستی است.
پاره*چین
پاره*چین سازی در ایران از سده ۶ هجری و دوره سلجوقیان با ساخت کاشی معرق پیشرفت کرد و در سده هشتم کامل*تر و ظریف*تر شد. در سده نهم و دهم هجری نیز رشد بسیار زیادی کرد. شهرهای اصلی پاره*چین سازی در این دوره اصفهان، یزد، کاشان، هرات، سمرقند و آران و بیدگل بودند.
هنر موزائیک از دیرزمان شناخته شده بود و تا به امروز نیز کاربرد دارد. در میانرودان و مصر باستان نوعی موزائیک در اندازه*های کوچک و برای مصارف تزئینی و زینتی ساخته می*شد ولی رومیان آن را چون یک قالب هنری همپایهٔ دیوارنگاری به کار می*بردند. صنعت موزاییک سازی توسط هنرمندان صدر مسیحیت ادامه یافت و در اوایل قرون وسطی به خصوص در قلمرو امپراتوران بیزانسی به اوج شکوفایی خود رسید (مثلاً موزاییک*های کلیسای سان وتیله در راونا)
در دائرةالمعارف هنر (نوشته رویین پاکباز)، در تعریف پاره*چین چنین آمده*است: پاره*چین (موزائیک Mosaic) طرح پیک نما یا انتزاعی ساخته شده از قطعات سنگ، شیشه، سفال، چوب رنگین بر روی دیوار، سقف، زمین و غیره*است.
انواع پاره*چین
پاره*چین چوب
پاره*چین کاشی
پاره*چین موزائیک
پاره*چین در ایران
در بعضی از منابع به اشتباه گفته شده*است که پاره*چین چوب برگرفته از کاشی پاره*چین است و پاره*چین در ایران از هند وارد شده*است. در حالیکه در سبک هندی چوب زمینهٔ کار یک تکه*است و به علاوه جنس چوب از فوفل است..شیوه*ای کار در سبک هندی به این شکل است که ابتدا طرح را بر روی چوب پیاده کرد و سپس شکل*ها را بریده و بعد با تکه*های مختلف چوب پر می*کنند.
طبق آخرین کاوش*هایی که در شهر سوخته واقع در زابل انجام گرفته*است، شانه*ای پیدا شده*است که بر روی آن گلی با تکه*های چوب کار شده*است. این شانه متعلق به ۵۰۰۰ سال پیش است. پیدا شدن این شانه دلیلی بر بطلان دو نظریه فوق*الذکر می*باشد. علاوه بر این طرح گل روی شانه با طرح گلی که بر روی سفالینه*ها کشف شده*است یکی می*باشد که نشان می*دهد شانهٔ یافت شده نمی*تواند از جایی وارد ایران شده باشد.
معرق چوب
تعریف:قرار گرفتن چوبهای*رنگی در کنارهم*وبه وجودآوردن شکل مشخص را معرق می*گویند. معرق چوب تلفیقی ازانواع چوبهای خودرنگ وموادی مثلااستخوان، صدف، روی، عاج، خاتم که روی سطح چوب نقشی رابه*وجودمی*آورد. موادومصالح مورد نیازدر ساخت معرق چوب موادی که به کارمی رود به دوگروه چوبی وغیر چوبی تقسیم می*شود. الف) مواد ومصالح چوبی درمعرق چوب از انواع چوب*های خودرنگ که شامل:عناب، نارنج، گردو، سنجد، زبان گنجشک، راش، گلابی، فوفل، وغیره، ب) موادغیرچوبی:هنرمند معرق کار طبق سلیقه خودوطرح مورد نظراز موادی ماننداستخوان،صدف،عاج،خاتم ،مس،برنج،فیبرهای مصنوعی،به کارمی برند.لوازم موردنیاز معرق شامل(میزکار،اره*مویی،کمان اره،چوبسای،چکش،میخ کش،میخ سایه،تیزک،رنده،تخت پیشکار،)وطرزساخت آن1-رنگ بندی:طرح موردنظرراباتوجه به جنس،رنگ،بافت مصالح مورد استفاده بروی کاغذ نازک می*کشند سپس آن راروی چوبی سه*لایه*ازجنس چوب فوفل یا رزبا میخهای سوزنی روی زمینه کار نصب می*کنند.بعدازآن به ترتیب علامت گذاری وخردکردن طرح، برش کاری،جفت وجورکردن،پر کردن زمینه باچوب،پولیستر کاری،این رشته هم مثل منبت دراکثرشهرهای ایران رواج دارد. | ناشر=سید حبیب حسینی، هادی بهنود، غلامحسین براتعلی، |سال=1353صفحهٔ 170}}</ref>
چهار طاقی بهاران مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان تفرش، بخش مرکزی، دهستان بازرجان، روستای بهاران واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۲۱۰۰ به*عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]
غسالخانه نقوسان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان تفرش، بخش مرکزی، دهستان بازرجان، روستای نقوسان، محله پایین ده واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۴۵ به*عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. [۱]
گلیم
از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گلیم بافی)
گلیم هرسین طرح عروسک
گلیم قفقازی
گلیم بافته شده در خرم*آباد، موزه فلک*الافلاک
گلیم مزلقان اراک طرح مداخل
گلیم پشم مرینوس فیرزآباد
گِلیم یا پَلاس یکی از انواع صنایع دستی زیراندازی و پوششی است که از ابریشم، موی بز، پشم گوسفند و یا دیگر چهارپایان اهلی بافته می*شود. گلیم به شکل سنتی*اش، معمولاً برای پوشاندن زمین، دیوار و یا رواندازی برای حیوانات باربر استفاده می*شود ولی امروزه به عنوان یک پوشش مدرن برای خانه*های شهری نیز خریداری می*شود.
این فرش در زبان فارسی نامهای مختلفی دارد. گلیم در افغانستان، گیلیم در اوکراین، بداس در قفقاز، لیاط در سوریه و لبنان، چیلیم در رومانی و همچنین کیلیم در ترکیه و لهستان و مجارستان و عربستان از جمله نامهای متفاوت آن است.
رنگ*های استفاده شده در گلیم سنتی گیاهی هستند. گاهی گلیم*ها را برای جلوه بیشتر و کهنه شدن رنگ، با چای و پوست گردو شستشو می*دهند.
گلیم در سایزهای مختلفی به شکل مستطیل بافته می*شود از قبیل:
۷۰×۱۰۰ سانتی*متر
۱۰۰×۱۵۰ سانتی*متر، که به ذرع و نیم مشهور است و متداول*ترین اندازه*است.
۲×۳ متر
۳×۴ متر
و کناره*ها
محتویات
۱ مسند عنبران
۲ مواد اولیه، بافت*ها و رنگ*ها
۳ جغرافیا
۴ طرح*های مشهور گلیم
۵ انواع بافته*های گلیمی
۶ پیوند به بیرون
۷ منابع
مسند عنبران
این نوع گلیم در عنبران، اردبیل بافته می*شود و می*توان گفت نقشهای این گلیم از شیریکی پیچ اقتباس شده*است و معمولاً ترنجی در وسط آن کمتر دیده می*شود و گل متن که کشمیری نام دارد سراسر آن را با تکرار پر نموده*است و گلهای دیگری که در این بافته به کار می*رود عبارتند از: خارا، گل شاه عباسی، گل گرمایی، جفت گل و یک حاشیه در این گلیم وجود دارد که حاشیه چرخی و دیگری حاشیه وکیلی نام گرفته*اند.
تفاوت گلیم با فرش در چندین مساله و بصورت عمده در نحوه بافت و اندازه*است. گلیم نقشه ندارد و در اصطلاح به صورت حسی بافته می*شود و به ندرت در اندازه بزرگ تر از ۳ متر در ۴ متر مشاهده می*شود. اندازه*های سنتی گلیم بر اساس ابعاد چادرهای عشایری که آنها را می*بافته*اند شکل گرفته*است.
مواد اولیه، بافت*ها و رنگ*ها
در تمامی کشورهای تولید کننده گلیم، مواد اولیه لازم بافندگی، یعنی پشم گوسفند و شتر، موی بز و اسب و پنبه به سهولت به دست می*آید. تولید گلیم چه به عنوان ثروت و تفاخر، کالای مصرفی یا جهیزیه در میان اقوام مختلف، فقط به دلیل وفور مواد خام، سودآور و میسر شده است.پشماصلاح نژاد گوسفند از اجداد ماقبل تاریخ آن، به نژادهای اهلی و اصیل امروز، از جمله با تکامل فنون و شیوه*های بافندگی و نیاز انسان به استفاده از پشم، مربوط می*شده است. پشم گوسفندهای اولیه زبر و نمدین و چیدن آن بسیار مشکل بود. از قریب به ده هزار سال پیش ، که انسان به دام پروری و اصلاح نژاد دام پردخت، به تدریج پشم گوسفند به الیاف بلند و نرمی، که قابل ریسیدن بود، تبدیل شد. گوسفند از اولین حیواناتی است که به دست انسان اهلی شده و لزوم مراقبت از گله، انسان اولیه را که از پشم گوسفند، همواره به عنوان منبع اصلی نخ بافندگی، در آسیای مرکزی و افریقای جنوبی بهره برده است، ناگزیر به زندگی شبانی وا داشته است. چیدن پشم: پشم چینی یک الی دو بار در سال انجام می*شود و غالباً پس از پایان سرمای زمستان در ماه های فروردین و اردیبهشت، یا چنان که در قشقایی*ها و بختیاری*ها مرسوم است پس از کوچ گله به مراتع تابستانی انجام می*شود. ریسندگی: ریسندگی کاری است دشوار و ظاهراً پایان ناپذیر که معمولاً به وسیله همه افراد خانواده انجام می*گیرد . فقط در بین قشقایی*ها است که کار ریسندگی در انحصار زنان است البته این نوع پشم به هیچ وجه مناسب نیست زیرا دستگاه ریسندگی پشم را نازک ، شکننده و کوتاه می*کند و حالت ارتجاعی و انعطاف پذیر آن را از بین می*برد.مواز موهای بز، شتر و اسب نیز به مقدار محدود در گلیم بافی استفاده می*شود. مویی را که از نزدیک پوست بز می*چینند بسیار شفاف است و به عنوان نخ تار در برخی خورجین*ها و جوال اسب به کار می*برند. این مو گاه همراه با پشم گوسفند دوباره ریسیده می*شود تا ریشه*های ظریفی به تار گلیم بدهد. پنبهدر بیش*تر دشت*های حاصل خیز آسیای مرکزی و آفریقای شمالی پنبه خود به خود می*روید. پنبه از مهمترین مواد اولیه بافندگی است که اختصاصات و امکانات آن از پشم بیش تر است. پنبه به وفور کشت می*شود و الیاف آن دارای استحکام بسیاری است پنبه را با قطر کم می*تابند تا برای بافت*های ظریف مناسب باشد. قسمت اعظم تارهای بافندگی از نخ پنبه فراهم می*شود .دیگر مصالحگلیم ابریشمی در «آلاپو»ی سوریه و در دوره صفویه درکارگاه*های صحنه و سنندج تولید می*شد، تا خواست*های تجملاتی دربار ایران را برآورده کند. امروزه از ابریشم در گلیم بافی جز در منطقه قیصری در آناتولی، استفاده نمی*شود. بعضی از خورجین*ها، مخصوصاً آن هایی را که جزیی از جهیزیه است با ابریشم تزیین می*کنند. بافنده*های عشایر و صحرانشین که به ندرت در بازارها راه می*یابند، علاقه وافری به تزیین گلیم بافت*های شان با زینت آلات کمیاب و غیر عادی مانند: الیاف فلزی و مصنوعی، مهره، صدف و سکه دارند. جذابیت این گونه پیرایه*های اضافی برای صحرانشینان، نشانگر تفاوت فرهنگی آنان با دنیای غرب است. اما جذاب*ترین رنگ*ها از عناصر طبیعی به دست می*آید. نتیجه سعی در تهیه رنگ از مواد طبیعی هرگز قابل پیش*بینی نیست، زیرا اختلاط اجزاء رنگ ساز بر اساس سلیقه شخصی از عوامل نا پایداری همچون: نوع خاک، آب و هوا، مواد رنگی و ترکیب کننده*ها متأثر است. به دلیل اینگونه ابهامات، ساختن رنگ همواره با نوعی باورهای خرافی همراه بوده است.ابرش، (رگه دار شدن رنگ) تغییر رنگ را در نقشهای قالی که مربوط به طرح آن نیست، ابرش گویند. اگر دسته*های کوچک نخ را سوا از هم رنگ کنند و در بافندگی به کار برند در اصطلاح فرش بافان آن الیاف ابرش شده است. عوامل متعددی در رنگرزی از جمله مدت زمان و درجه حرارت رنگرزی منجر به ابرش شدن الیاف می*شود. همچنین اگر هنگام فروبردن نخ در رنگ، کلاف را محکم به هم پیچیده باشند رنگ به الیاف مرکز آن نفوذ نمی*کند. ابرش نشانه کاستی*های مهارت نیست بل که به گلیم شخصیت و اصالت می*بخشد و نشانگر منشأ روستایی و عشایری دست بافت است. رنگ در تعیین قدمت گلیم تا حدودی می*تواند مفید واقع شود. مخصوصاً که رنگ*های شیمیایی، مدت مدیدی پس از ابداع آن به مناطق دور افتاده راه یافت. حتی علم قادر نیست تاریخ دقیق تولید گلیم را مشخص سازد زیرا آزمایش*های کربنی روی منسوجات موفقیت آمیز نبوده است. قدمت گلیم*های کهن را تنها با در نظر گرفتن همه جوانب مربوط به آن همچون زمان و مکان خریداری یا کشف، طرح و نقش، ساختار بافت و رنگ*آمیزی می*توان ارزیابی کرد امروزه اطلاعات مفیدی برای تشخیص تاریخ دقیق گلیم*های قرن نوزدهم در دست است
گلیم لری گلیم قشقایی گلیم سنه کد A226507 اگر می خواهید برای خانم خود گلیم انتخاب کنید، باید طرح ها و انواع آنها را بشناسید تا بتوانید تصمیم درست تری بگیرید. این روزها بسیاری از خانم های خانه دار برای تزئین خانه های خود از گلیم استفاده می کنند چرا که این نوع از دست بافته ها، به دلیل داشتن پشم طبیعی گوسفند و هنر دست های بانوان روستایی، حس زندگی در خود دارند. شما هم اگر می خواهید برای خانم خود گلیم انتخاب کنید، باید طرح ها و انواع آنها را بشناسید تا بتوانید تصمیم درست تری بگیرید.
گلیم ایل شاهسون
مهمترین بافت آنها، گلیم های سسوماک است که در زبان محلی به آن ورنی می گویند. به طور کلی از طرح های هندسی شکسته با رنگ های ملایم استفاده می کنند و کمتر می توان دو گلیم ایل سون را از نظر طرح و رنگ مشابه یافت. بهترین رواسبی در ایران، جل اسب های سون است که به صورت شش تکه با رنگ های متنوع است.
گلیم لری
لرها گلیم های مرغوبی می بافند که بیشتر با رنگ های سیاه، سبز، آبی، سفید با نقوش خاص منطقه مشخص می شود. بهترین بافت لرها خورجین بزرگ برای نگهداری اثاث خانه است. حاشیه آنها را برای آنکه محکم باشد قالی بافی می کنند.
گلیم هرسین
گلیم هرسین بنا بر ذوق و سلیقه بافنده و شرایط اطراف او بافته می شود. در حاشیه و زمینه، نقش ها ریز و پر بافته می شوند، به طوری که جای خالی در این گلیم وجود ندارد. از پشم بز به علت ضد بید بودن در حاشیه گلیم استفاده می کنند. رنگ های گلیم هرسین عمدتاً به سفید، سورمه ای، سبز و قرمز و اخیراً سرخابی محدود می شود.
گلیم بلوچ
بلوچ ها به دلیل شرایط اقلیمی همیشه با طبیعت در پیکارند و همواره آرزوی برخورداری از منابع فراوان آب و مرغزار را در بافت های خود بیان کرده اند. معمولاً سرتاسر گلیم بلوچ از بافت راه راه شکل گرفته که در هر ردیف آن نقوش متفاوت از طرح و رنگ به چشم می خورد. رنگ های تیره مانند قهوه ای، قرمز تیره، شتری و آبی سیر و رنگ های روشن مثل سبز، زرد، قرمز مشخصه طرح های بلوچ اند.
گلیم خمسه
خمسه از یگانگی پنج ایل شیراز تشکیل می شوند. بافت های سوماک خمسه ده بید نام دارد. متداولترین طرح گلیم ها زمینه ای طبیعی به رنگ تیره است که ستارگانی مورب به صورت لوزی های متداخل روی آن بافت شده است. گلیم های ستاره ای را بیشتر به صورت کم عرض می بافند و بعد به هم می دوزند. گلیم های جدیدتر گاه زمینه ای سفید با عرض بیشتر دارند.
گلیم سنه
سنه امروزه سنندج نامیده می شود. در هیچ جای ایران گلیم هایی به ظرافت گلیم های سنه بافته نمی*شود. طرح آن بیشتر طرح هراتی آمیخته با طرح بوته ای و خطوط مورب در رنگ های متعدد است. زیباترین طرح گلیم سنه، ترنجی در وسط و زمینه ای رنگی دارد و بته ای نیز با ظرافت در آن بافته شده است.
گلیم قشقایی
رنگ های تند و شاد از ویژگی های گلیم قشقایی است اما رنگ های متضادی نیز در کنار رنگ های قرمز و زرد به کار می رود. نقوش هندسی بخش اساسی طرح های قشقایی است. مانند: هشت ضلعی، ستاره هشت پره تصاویر طاووس، بز، آهو.
گلیم افشار
طرح مخصوص افشار معمولاً ستاره های متعدد روی زمینه ای به رنگ طبیعی یا رنگ سیر است. نقش ها، گل های ستاره ای هستندکه به صورت مورب کنار هم چیده می شوند و به صورت لوزی در هم نمایان می شوند.
گلیم زرند
دارای بافت چاک دار کوچک است. بیشتر کار عناصر ترک زبان شاهسون است که تعداد زیادی از آنها در این منطقه مقیم شده اند. گلیم های زرند، دراز، باریک و با دوامند. طرح های قراردادی با گل و گیاهی با مو خزنده و گاهی به صورت طرح لوزی مشبک یا دو تا سه ترنج در هم هستند.
گلیم ترکمنی
گلیم ترکمنی سبک و محکم است. در این گلیم ها رنگ مهمترین عامل است و رنگ قرمز با سایه روشن های مختلف نقش ویژه ای دارد، رنگ های دیگر نارنجی، آبی، سبز و گاهی زرد است. این رنگ های متضاد هماهنگی زیبایی به وجود می آورند. استان مازندران در بیشتر روستاهای مازندران نوعی دار افقی مشابه استفاده می شود که به کرچال معروف است و علاوه بر آن از دارهای عمودی نیز در تولید قالی، قالیچه، تابلو فرش و گلیم بهره می برند. آلاشت از مراکز مهم تولید جاجیمچه است.
۱) گلیم هایی که با «شیوه پودگذاری» بافته می شود، یعنی تنها از نخ تار و نخ پود برای بافت آنها استفاده می شود و نخ پود با عبور از لا به لای نخ تار، طرح موردنظر را به تدریج بر روی گلیم به وجود می آورد. ۲) گلیم هایی که با «شیوه پود پیچی» بافته می شود، یعنی علاوه بر نخ تار و نخ پود، از پود نازک نیز در بافت گلیم استفاده می کنند و در واقع پود به حالت پیچش از میان نخ های تار عبور کرده و سپس با عبور پود نازک و بعد کوبیدن آن با شانه بافندگی نخ های تار و پود درهم پیچیده می شوند. گلیم هایی را که به شیوه نخست بافته می شود، «گلیم ساده» (گلیم تخت = گلیم دورو) می نامند و از مهمترین مناطق تولید این نوع گلیم، می توان به استانهای فارس، کردستان، اردبیل، بوشهر، خراسان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، سمنان و زنجان اشاره کرد. گلیم هایی را که به شیوه پود پیچی بافته می شود، «گلیم سوماک» (= گلیم یک رو) می نامند و از مهمترین مراکز تولید آن می توان استانهای کرمان، آذربایجان شرقی، اردبیل، خراسان، چهارمحال بختیاری، فارس و خوزستان را نام برد. البته شایسته یادآوری است که در حال حاضر پلاس های زیبایی در ترکمن صحرا (در استان گلستان) و نیز در کلات (در استا خراسان) بافته می شود و آن گلیمی است، از گلیم های ساده، ساده تر، از لحاظ طرح و نقش که ضمناً بافت درشت تری دارد و در بافت آن، از مواد اولیه نامرغوب تری در مقایسه با گلیم ساده استفاده شده است. همچنین بافت «زیلو» نیز که رد تولید آن از نخ پنبه ای رنگ نشده به عنوان تار و از نخ پنبه ای رنگ شده برای پود استفاده می کنند و طرح های آن ساده است، در میبُد یزد و کاشان رونق و رواج دارد.
جغرافیا
تقریباً در تمام نواحی ایران به ویژه استان آذربایجان شرقی، اردبیل، استان کرمانشاه، استان کردستان، استان فارس، استان کرمان، استان خراسان، استان هرمزگان و غیره بافته می*شود. گلیم*های سیرجان کرمان، عنبران اردبیل، هرسین کرمانشاه از بهترین گلیم*های ایران هستند.
گلیم در کشورهای دیگر آسیا نظیر ترکیه، جمهوری آذربایجان، تبت، نپال و ترکمنستان نیز وجود دارد.
طرح*های مشهور گلیم
طرح خطی (محرمات یا افشاری)
طرح شاملو
طرح شیرکی پیچ
شیرکی*پیچ
از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شیرکی پیچ)
نمونه*ای از یک گلیم فرش شیرکی پیچ که در سیرجان بافته شده*است.- عکس علی اکبر عبدالرشیدی
شیرکی*پیچ نام نوعی گلیم است که در منطقه سیرجان بافته می*شود. این نوع گلیم در نوع خود منحصربه*فرد و متفاوت است. گلیم شیرکی پیچ در گذشته صرفاً صورت گلیم بافته می*شده*است اما امروزه به شکل ترکیبی از گلیم و قالی بافته می*شود.[۱]
در این نوع گلیم برخلاف انواع دیگر گلیم که در آنها پود باعث شکل*گیری محصول می*شود پود نقشی در بافت ندارد و فقط تارها را به یکدیگر متصل می*کند و باعث استحکام درگیری نخ خامه با تارها می*شود. این نوع گلیم در دارستان سیرجان بافت و تولید می*شود. [۲]
بافت گلیم در جوامع عشایری و روستایی تقریبآ حالت حرفه*ای غیر دایم و فصلی دارد. گلیم و گلیم*فرش*های شیرکی پیچ که در کرمان به آن سوزنی هم می*گویند بخش مهمی از درآمد ساکنان سیرجان را تولید می*کند. ۱۴در سال ۸۹ خورشیدی هزار بافنده فرش و گلیم «شیرکی پیچ» در سیرجان فعال هستند که محصولات خود را روی هفت هزار دار گلیم می*بافند.[۳] با توجه به تقاضا تولید و صادرات رو به رشد این گلیم تعداد بافندگان آن نیز در سالهای اخیر در سیرجان و حومه آن به 6-7 هزار نفر افزایش یافته است. شیرکی پیچ ظاهری شبیه به قالی دارد و همانند قالی با گره بافته می شود و برخلاف دیگر انواع گلیم که پود باعث تکمیل و نماینده نقوش می شود در این جا پود تنها نقش اتصال تارها را برعهده دارد و همیشه در پشت گوشت(پرز) گلیم مخفی است و قابل روییت نمی باشد.بافت بردار بر آن گذاشته می شود و گره این گلیم نیز بر دو نوع است:
1- گره متن: با این گره نخ رنگی از روی دو تار می گذرد سپس به پشت برگردانده می شود و از زیر رشته اصلی رویی عبور و ایجاد گره می کند.
2- گره آبدوزی: در این گره پود دوبار روی تار قرار می گیرد و خط پهن تری ایجاد می کند.[۴]
این گلیم خوش نقش و نگار که ازآن برای تولید کیف، تابلو، رویه صندلی و چیزهای دیگر استفاده می*شود، در سالیان گذشته بخشی از صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل می*داد و در بازار برخی کشورها مشتریان خاص خود را داشت و مسئولین درصددند با احیای این هنر، این محصول را بار دیگر به بازارهای جهانی معرفی کنند*.[۵]
رنگ در شیرکی پیچ
رنگ های گلیم شیرکی پیچ معمولا پخته و متمایل به تیره و شامل:
قرمز لاکی(روناس ، خشخاش، گیلاس و قرمزدانه) رنگ آبی (نیل و پوست بادمجان) رنگ زرد(زعفران، زردچوبه و پوست انار) رنگ نارنجی (نخ رنگ روناسی را در جوشانده پوست انار می زنند) رنگ سبز تیره (برگ گردو، زرد+نیل) رنگ قهوه ای(طبیعی، تنباکو، پوست گردو، برگ بنه) رنگ مشکی(طبیی، پوست گردو)[۶]
. بزرگ*ترین گلیم شیرکی*پیچ و پته جهان در خردادماه ۹۰ با ابعاد ۶٫۳۰ در ۱۰ متر توسط هزار قالی*باف کرمانی تهیه و به منظور نمایش در نمایشگاه بین*المللی صنایع دستی به نمایش گذاشته شد.[۷]
طرح سفره کردی
گلیم سفره کردی نوعی گلیم است که به دست زنان عشایر کرد خراسان شمالی بافته شده و تولید آن در شهرستان*های بجنورد ، مانه و سملقان ، شیروان ، فاروج و اسفراین رواج دارد.[۱]
سفره کردی خراسان شمالی در پنجمین جلسه شورای عالی سیاستگذاری ثبت آثار تاریخی و میراث ناملموس در سال ۱۳۹۱،* در فهرست آثار ملی قرار گرفت.[۲] گلیم سفره کردی در دی ماه سال ۱۳۹۲ موفق به دریافت نشان اصالت یونسکو شد.[۳]
ویژگی*ها
این گلیم روزگاری به دلیل نقوش ویژه به*کار رفته در آن وسیله*ای مقدس تلقی می*شد اما امروزه به دلیل گرانی و وضعیت دشوار معیشتی افراد، به عنوان زیرانداز مورد استفاده قرار می*گیرد.[۴] این زیرانداز که به خاطر نقوش زیبای حیوانات حلال گوشت، میوه*های مختلف و غلات، به عنوان سفره ساکنان شهرستان*های خراسان شمالی مورد استفاده قرار می*گرفت، امروزه کاربردی جز زیرانداز ندارد. این گلیم بسیار ظریف، پشمی است و رنگ*های متنوعی نیز در آن به*کار رفته است. آش*خانه به عنوان یکی از فعال*ترین شهرستان*های خراسان شمالی در تولید این دستبافته محسوب می*شوند. از بافته*های داری، کفش و پاپوش*های سنتی و دست*دوز و وسایل سنتی مورد استفاده در مراسم سنتی افراد این منطقه به عنوان صنایع*دستی اصیل مردم شهرستان*های خراسان است.
سفره کردی یک هنر خاص از بافته*های داری منحصربه*فرد زنان کرد عشایر شمال خراسان است و بعنوان هنری وصف**ناپذیر مطرح است که نمادهای اشتیاقی و ذوق و احساس آنان نسبت به طبیعت و تاریخ قومی و فرهنگی را در خود جای داده است و نقش*های بافته شده نشان از عظمت فرهنگ، هنر، باورها، آداب و رسوم، و تاریخ پر فراز و نشیب قومی کردهای این دیار را با خود به یدک می*کشد. نمادها در سفره کردی همگی بیانگر کرامت قومی و احترام به طبیعت است. نگاره و نقوش سفره کردی در واقع نقش*های کهنی هستند که در نوع خود بی*نظیر هستند. نقش*های بافته*شده در این هنر بیشتر حیوان و انسان است، نمادها در سفره کردی بیشتر نماد نوع زندگی و معیشتی و سیستم اجتماعی و فرهنگی کردهای این دیار را در خود جای داده*است.
طرح کف ساده
طرح راه راه
طرح خشتی (یا قاب قاب)
انواع بافته*های گلیمی
سونات