صندل سفید

فرزانه دریاباری
به فارسى«سندل سفید»و در کتب طب سنتى به نام«صندل ابیض»نامبردهمىشود.به فرانسوى نوع سفید آن را cnalb latnaS و نوع رنگ زرد روشن آن را nirtic latnaS و به انگلیسى doow ladnas etihW گویند.چوب درختى است ازخانوادهء eaecalatnaS نام علمى آن .L mubla mulatnaS مىباشد.

مشخصات

صندل سفید از چوب درختچهاى گرفته مىشود که درختچهء آن کوچک ونیمه انگل است.برگهاى آن متقابل،نوکتیز از نظر رنگ و ابعاد شبیه برگ گردومىباشد.گلهاى آن خوشهاى ساده است.میوهء آن تخم مرغى کوچک با یک هسته وریشهء آن داراى ریشکهایى است و ریشکها داراى آلات مکندهاى هستند که با آن بهسایر ریشههاى درختان نزدیک خود مىچسبند و از مواد غذایى آنها استفاده مىکنند.
رنگ چوب آن در سطح خارجى وصل به پوست درخت سفید یا زرد و مغز یاقلب چوب لیمویى و قهوهاى روشن است و داراى اسانس معطّرى مىباشد و از چوبو خرده چوب و خاک ارّه آن در طب سنتى استفاده مىشود.

این درختچه بومى اندونزى است که به سایر مناطق از جمله هند نیز وارد شده و دربرخى مناطق نیز به منظور مصارف صنعتى چوب آن در نجارى کاشته مىشود و ضمنادر بازار دارویى عرضه مىشود.

ترکیبات شیمیایى

از نظر ترکیبات شیمیایى از مغز چوب یا درون چوب آن اسانس روغنى فرّارىگرفته مىشود که مقدار آن در درختان مختلف متفاوت و از  ۶ - ١ / ۵  درصد مىباشد.
بررسى دیگرى مقدار اسانس را  ٨ - ٠ / ٨  درصد نشان مىدهد.

اسانس صندل سفید داراى  ٩۶ - ٨٩  درصد مادهء سانتالول ١ است.اگر چوبصندل که براى تعیین مقدار اسانس مورد مطالعه قرار مىگیرد شامل تنها درون چوبنبوده و سایر قسمتهاى چوب را نیز شامل باشد،مقدار چند درصد اسانس کم مىشودو تا  ١  درصد ممکن است برسد
گزارش بررسىهاى شیمیایى دیگرى ترکیبات صندل سفید را چنین نشان مىدهد:

در چوب صندل سفید اسانس وجود دارد که مادهء عامل این اسانس( ٩٨ - ٩٠ )درصد سانتالول و بقیهء سانتالون ٢ و سانتن ٣ است
خواص-کاربرد

در اندونزى از خاک ارّه چوب صندل سفید و از اسانس آن به عنوان دارو استفادهمىشود.در چین معمولا این چوب وارد مىشود و در صنایع نجارى به کار مىرود وزواید و خاک ارّه و خردههاى چوب در نجارىها جمعآورى و به عنوان دارو دربازار عرضه مىشود.شاخه صندل A) گل

در چین خرده چوبها را خرد کرده به صورت گرد در مىآورند و این دارو براىگرم کردن داخلى و کاهش درد به کار مىرود.به علاوه براى قطع تهوع و استفراغ،کمردرد و ***که نافع است[چونگ یائوچى].این دارو بادشکن است و براى رفعآشفتگى و تهوع و ناراحتىهاى وبایى تجویز مىشود[استوارت].اسانس آن در عصرجدید در موارد سوزاک توصیه مىشود[د-لانسان].ولى بهطور کلى مصرف آنخیلى کم شده است و بیشتر چوب آن مصرف مىشود[استوارت].خردهچوب وخاکارّه چوب آن ساییده شده و با آب به شکل خمیر به صورت و پیشانى انداختهمىشود،بسیار خنککننده است و براى رفع سردردهایى که از گرما ایجاد شده باشدمفید مىباشد[هین].این خمیر براى رفع انواع ناراحتىهاى پوست نیز روى پوستانداخته مىشود و مفید است[برکیل].مصرف داخلى جوشاندهء خرده چوب نیزمعمول است و مدّر و ضد تب است[مىنات].از دمکرده یا جوشاندهء آن در مصرفداخلى براى بند آوردن اسهال و اسهال خونى استفاده مىشود

در هند از خمیر خاک ارّه چوب که با آب تهیه مىشود براى رفع سردرد و کاهش تبروى پیشانى مىاندازند و در موارد بیمارىهاى پوستى براى کاهش حرارت و خارشروى پوست و کاهش التهاب ضماد مصرف مىشود.و امّا طبق نظر حکماى طب سنتىصندل از نظر طبیعت خیلى سرد و خشک است و از نظر خواص معتقدند که صندلسفید فرحآور و مقوى معده و قابض مىباشد و براى تحلیل ورمهاى گرم مفید است.

خوردن آن براى خفقان گرم و تبهاى تند صفراوى و ضعف قوهء حافظه و ذهن وضعف معده و کبد خصوصا در مورد گرم مزاجان مؤثر است.

مالیدن خمیر خردههاى چوب آن با گلاب و کمى کافور به پیشانى براى رفعسردرد گرم نافع است و خوردن آن به تنهایى و یا با ادویه مناسب براى رفع خفقان ودرد معده ناشى از گرمى و مخلوط با آن عنب الثعلب و یا با آب حى العالم و یا با آببرگ خرفه و امثال آن براى رفع نقرس گرم و ورمهاى گرم نافع است.صندل سفیدمضر نیروى جنسى است،بهطورى که آن را قطع مىکند و مضرّ صدا مىباشد و از ایننظر باید با عسل و نبات خورده شود و مقدار خوراک آن تا  ۵  گرم است.معمولا دربازار صندل زرد یا صندل لیمویى به شکل قطعات چوب بىپوست که طول آنها  ١ -/ ۵ متر و قطر آنها حدود  ١٠  سانتیمتر است عرضه مىشود و همچنین داراى الیاف است وسخت مىباشد.رنگ آن زرد کمرنگ و بوى آن ترکیبى از بوى گل سرخ و مشک ولیمو و خیلى مطبوع است.طعم آن تلخ و سبکتر از آب است.

صندل سفید با همان ابعاد عرضه مىشود،ولى رنگ آن کمرنگ و مایل به سفیداست.معمولا بیشتر صندل زرد مصرف مىشود.اسانس صندل زرد سنگینتر از آباست و در  ٢٨٨  درجه سانتىگراد جوش مىآید و معمولا  ۴٠ - ١۵  قطرهء آن در در  ٣ گرم الکل حل کرده و سه قسمت نموده و براى رفع سوزاک در عرض روز  ٣ - ٢  بارمىخورند.
سونات