سرخ*پوستان
از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یک نقاشی از گروه*های نژادی گوناگون بومی قاره آمریکا در اوایل سده بیستم میلادی.
به بومیان قاره آمریکا سُرخ*پوست گفته می*شود که از نژاد زردند ولی پیش*تر می*پنداشتند که یک گروه نژادی جداگانه*اند. کریستوف کلمب پنداشته بود که اینان هندی اند، از این*رو امروزه در بیشتر زبان*های اروپایی ایشان را هندی می*خوانند. گاهی در زبان فارسی هم ایشان را هندی*های آمریکا می*خوانند. غلام*حسین مصاحب در دائرةالمعارف فارسی آنان را «هندی*شمردگان» (یعنی کسانی که هندی شمرده شده*اند) می*خواند.
پیشینه
نوشتار اصلی: تاریخ حوادث ساکنان بومی قاره آمریکا
درصد سرخ*پوست*ها در کشورهای آمریکای لاتین.
ورود سرخ*پوستان به قاره آمریکا را نزدیک به سی هزار سال پیش برآورد کرده*اند. این اقوام در هنگام سرما و یخبندان از آسیا و از تنگهٔ برینگ وارد قارهٔ نو شده*اند. در کرانه*های کالیفرنیا جایمانده*های آتش روشن شده*ای را یافتند که داده*های باستان شناسی نمایان کرد که این رویداد به ۲۵۰۰۰ سال پیش باز می*گردد. زندگی مدرن و شهرنشینی در آمریکای باستان از حدود سالهای برابر با میلاد مسیح آغاز می*شود و در سال ۸۰۰ میلادی باتمدن مایا به اوج شکوفایی خود می*رسد. درسال*های پس از آن تمدن*های دیگری مانند اولمک و آزتک در آمریکای شمالی و تمدن اینکا در آمریکای جنوبی سالهای درخشانی را بویژه در زمینهٔ معماری و هنر تجربه می*کنند. با ورود اروپاییان در سال ۱۴۹۲ به دنیای تازه به رهبری کریستف کلمب نه تنها از دانش و تمدن اروپاییان چیزی به سرخ*پوستان داده نشد بلکه درپی کشتارهای انجام شده تمدن*های اینکا و آزتک کم*کم رنگ باخت و به نابودی دچارشد.[۱] سرخ*پوستان با ورود اروپاییان با بیماریهای همه*گیر[نیازمند منبع]، نابودی فرهنگ[۲] و از دست رفتن خاک[نیازمند منبع] روبرو شدند.
جنگجویان سرخ*پوست کمابیش نامهای برگرفته از خوی*های جانوران دارند. نامهایی چون «گاو نشسته»، «اسب دیوانه» و «خرس ایستاده» نام*هایی پرافتخار در تاریخ سرخ*پوستان هستند.[۳]
هنر
هنر در میان سرخ*پوستان آمریکا به ویژه در تمدن مکزیک اهمیت بسزایی داشت. دورهٔ هنری در مکزیک از ۱۵۰۰ پیش ازمیلاد آغاز و تا سده ۱۶ یعنی زمان فتح مکزیک بدست ارنان کورتس اسپانیایی ادامه می*یابد؛ که اوج آن در دوره ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلادی بوده*است. هنر اصلی ایشان پیکر تراشی و تندیس سازی بود و امروزه تندیس*ها و صورتک*های بسیاری از آن دوره که به*نظر می*رسد کاربرد مذهبی داشته*است بجای مانده.
تمدن و معماری
Americanindiansmapcensusbureau.gif
در گوشه و کنار قاره آمریکا آثار بایسته*ای از تمدنهای بشری بچشم می*خورد که در میان آنها نام تمدن تئوتی هواکان و تمدن قوم مایا بویژه در چیچن ایتسا، تمدن اولمک و تمدن اینکاها و در نهایت آزتکها شهرت بیشتری دارد. بیشتر این شهرت به خاطر معماری*های شگفت انگیزی ست که از ایشان باقی*مانده*است. وجود بناهای بلند و با شکل هندسی سیار دقیق مانند بنای مونته آلبان در مکزیک که شباهت بی*همتایی با زیگوراتهای مشرق زمین دارد و نیز هرم چیچن ایتسا که مانند هرم مصر مخروطی و البته کمی زیباتر است بهمراه رصد خانه کراکول (ساخته شده در ۱۲۵۰ میلادی) که کاملاً مشابه رصدخانه*های امروزی ست شهرت بیشتری دارد. در آمریکای جنوبی نیز ال دورادو یا شهر گمشدهٔ طلا و شهر باستانی کوسکو در پرو از دوره تمدن اینکاها شناخته شده ترند. اکثر این بناها مخصوصاً در حوالی مکزیک با سرستون*ها و زیباییهای شگرفی تزیین شده*اند.[۴]
خط و دبیره
مایاها از نخستین اقوامی بودند که در جهان نو از خط بهره بردند. گونه*ای خط هیروگلیفی اندیشه*نگاشت از ایشان بجا مانده*است که امروزه کشف شده و قابل خواندن است. مایانها همچنین بیش از هزار مجلد کتاب که بیشتر آنها تاشوی آکاردئونی بودند را از خود به یادگار گذاشته*اند که امروزه تنها شمار انگشت*شماری از آنها به جامانده است و بیشتر آنها یا در درازای زمان ازمیان رفتند یا بدست مردان اسپانیایی مهاجم سوزانده شدند.
زبان*های رایج
دختر سرخ*پوست، اثر پی. رومر
در آمریکای باستان زبان*های فراوانی رواج داشته*است که همگی از خانواده زبان*های التصاقی شناخته می*شوند. اما تا کنون هیچ خویشاوندی نزدیکی میان زبانهای این گروه از اقوام با دیگر این دسته زبانها مانند زبان چینی یا کره*ای و زبانهای آلتایی مشاهده نشده*است. امروزه شمار گویشوران این زبان در مکزیک به دو میلیون نفر و در آمریکا به نزدیک یک ونیم میلیون نفر می*رسد. در دیگر کشورهایی مانند گواتمالا، پرو، بولیوی، پاراگوئه، اکوادور، آلاسکا جمعیت بسیاری به یکی از زبانهای بومیان آمریکایی گفتگو می*کنند. این زبانها در آمریکای شمالی شامل ناهواتل (آزتکی نو) در ایالات متحده و مکزیک و زبانهای مایایی در نواحی گواتمالا و پاناما همچنین گوارانی در برزیل و پاراگوئه، آیمارا و کچوا در بولیوی پرو و اکوادور می*باشد. گفتنی است زبان آیمارا در پرو و گوارانی در پاراگوئه حتی زمانی در دو دهه پیش زبان رسمی شدند. گوارانی هم اکنون نیز در پاراگوئه ارزشی پایین*تر از زبان رسمی ندارد.
برخی قبایل سرخ*پوستان به مدت دو قرن در بردگی سفیدپوستان بودند.[۵] سران قبیله*های سرخ*پوست در کانادا با فرانسویان و انگلیسیها پیمان*نامه*هایی امضا کردند تا آشتی در مناطق سرخ*پوستی برقرار شود.
سرخ*پوستان آمریکای شمالی
نوشتار اصلی: سرخ*پوستان ایالات متحده آمریکا
، سرخ*پوستان کانادا
نمونه صنایع دستی کهن سرخ*پوستان آمریکا. کاسه سفالی واقع در موزه ایالتی آریزونا
قبیله*های متفاوت
پوئبلو
اینکا
قوم مایا
آزتک
چیمو
اولمک
تولتک
ناواهو
آپاچی
"سونات"