گورستان تخت فولاد, ایرانی بدان در تاریخ ثبت گشته غمگین مباش

از ویکی*پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مختصات: ۳۲°۳۷′۳۹″ شمالی ۵۱°۴۰′۵۹″ شرقی
تخت فولاد
Thakhtefulad.jpg
تکیه آقا سید محمد لطیف خواجویی
نام تخت فولاد
کشور ایران
استان اصفهان
اطلاعات اثر
نام*های دیگر تخت پولاد
نام*های قدیمی لسان الارض، بابا رکن*الدین
کاربری گورستان
دیرینگی قرن هشتم
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۷۳۵
تاریخ ثبت ملی ۲۶ خرداد ۱۳۷۵
اطلاعات بازدید
امکان بازدید آری
تخت فولاد بر اصفهان واقع شده*است
تخت فولاد
روی نقشه اصفهان
۳۲.۶۲۷۵° شمالی ۵۱.۶۸۳۰۵۶° شرقی
تخت فولاد در دوران محمدشاه قاجار کاری از هنرمند فرانسوی اوژن فلاندن

تخت فولاد نام قبرستان قدیمی شهر اصفهان است که به نام های لسان*الارض و بابا رکن*الدین نامیده می*شده است. قدمت این گورستان از قرن چهارم هجری تا کنون است.
تاریخچه

زمان پیدایش این قبرستان چندان روشن نیست، لیکن وجود آثاری چند قدمت آن را به دوران قبل از اسلام می*رساند. از جمله قبر یوشع نبی در تکیه "لسان الارض" (اکنون در گلستان شهدا) از پیامبران بنی*اسرائیل در این قبرستان واقع است.

بر اساس روایت شاردون در دوره دیلمیان، یکی از سرداران نظامی به نام "پولاد بازو" در این محل قصر کوچکی داشته*است و تخته سنگی سکو مانند را برای نشستن و تماشای رقابت کشتی*گیران ساخته بود. همچنین سنگ قبری از عارف قرن پنجم به نام "بابا فولاد حلوایی" در این قبرستان قرار دارد. مشخص نیست که آیا کنیه او برگرفته از اسم این مکان است یا بالعکس.

تا پیش از صفویان و بعد از آن این مکان، محلی برای تجمع دراویش بوده و خانقاهی هم در آن احداث کرده بودند که با نام آرامگاه بابا رکن*الدین شناخته می*شود. در زمان صفویه در کنار این قبرستان کاروانسرایی احداث گردید که آخرین منزلگاه کاروانهایی بوده که از جنوب وارد اصفهان می*شده*اند (هنوز آثاری از آن پابرجاست). در دوران صفویه این قبرستان یک گورستان اختصاصی تلقی می*شده و تنها بزرگان مملکتی در آن به خاک سپرده می*شدند. پس از این دوره در آن تکایای احداث گردید و سرانجام به قبرستان همگانی شهر تبدیل گشت. در سال ۱۳۶۳ دفن اموات -به غیر از شهدای جنگ ایران و عراق – در این قبرستان متوقف و به قبرستان جدید شهر به نام باغ رضوان منتقل گردید.
اهمیت

این اثر به طور یکجا و پس از آن اجزای آن یک به یک در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. در میان هر یک از قطعه*های تخته فولاد آرامگاه یک یا چند تن از مشاهیر نامدار قرار دارد و آن قطعه به عنوان تکیه و به نام آن فرد نامیده می*شود. مکان*های مهم و تاریخی ثبت شده ملی تخت فولاد عبارتند از:

تکیه میرفندرسکی معروف به تکیه بختیاری ها
سنگ قبر بابا فولاد حلوائی
آرامگاه بابا رکن*الدین
تکیه آغا باشی
تکیه آقا حسین خوانساری
تکیه آقامجلسی (سید ابوجعفر)
تکیه بروجردیها
تکیه تویسرکانی
تكيه ملا اسماعيل خواجویی
تکیه جویباره ای
تکیه خاتون*آبادی
تکیه ریزیها
تکیه سید العراقین
تکیه شهشهانی
تکیه فیض
تکیه لسان الارض
تکیه مادر شاهزاده
تکیه محمد جعفرآباده*ای
تکیه میر فندرسکی
تکیه میرزا رفیعا
تکیه واله (والهیه)
تکیه چهارسوقی
تکیه کازرونی
تکیه کلباسی (ابوالمعالی)
آرامگاه بید آبادی
آب*انبار کازرونی
شبستان مسجد مصلی
مسجد رکن الملک

افراد سرشناس دفن شده در تخت فولاد

آیت الله محمدتقی رازی؛ از فقهای برجسته دوره قاجار معروف به صاحب حاشیه صاحب کتاب اصولی هدایةالمسترشدین مدفون در تکیه مادر شاهزاده،
حکیم میرزا جهانگیرخان قشقایی؛ از فقهای برجسته دوره قاجار مدفون در تکیه ابوالمعالی کلباسی،
سردار اسعد بختیاری؛ خان معروف وروشنفکر هفت لنگ بختیاری و ازشخصیتهای اصلی انقلاب مشروطه(به خاک سپرده شده در تکیه بختیاریها).
سردار جنگ بختیاری؛ وزیرجنگ دوران قاجار وحاکم اصفهان(به خاک سپرده شده در تکیه بختیاریها)،
نجف*قلی خان بختیاری (صمصام السلطنه)؛ از سران ایل بختیاری و دو دوره رئیس*الوزرای ایران (به خاک سپرده شده در تکیه بختیاریها)،
داراب افسر بختیاری؛ شاعر معاصر (به خاک سپرده شده در تکیه بختیاریها)،
بی*بی مریم بختیاری (سردار مریم بختیاری)؛ زن تحصیلکرده و مبارز انقلاب مشروطه و دارنده بالاترین مدال شجاعت کشور آلمان،
بابا رکن*الدین عارف مشهور قرن هشتم هجری قمری، متوفی به سال ۷۶۹ (قمری). آرامگاه او از مقبره*های مهم و قدیمی تخت فولاد است که دارای گنبدی هرمی شکل به رنگ آبی می*باشد. آرامگاه وی در دوره پادشاهی شاه عباس یکم به طور کامل بازسازی شده*است.
محمدکاظم واله اصفهانی (واله اصفهانی)؛ خوشنویس و تعلیق*نویس اواخر زندیه و اوایل قاجار.
ابوالقاسم فندرسکی (میرفندرسکی)،
علامه فقیه آقا شیخ مرتضی ریزی؛ از فقهای برجسته دوره قاجار مدفون در تکیه ریزی،
سید ابوالحسن شمس*آبادی، از علما و فقها برجسته و وكیل بزرگ مدفون در مقبره،
علامه فقیه آقا شیخ مرتضی ریزی؛ از فقهای برجسته دوره قاجار مدفون در تکیه ریزی،
جلال*الدین تاج اصفهانی؛ خواننده همراه پدرش تاج*الواعظین در تکیه سیدعراقین،
حسن کسائی؛ از استادان برجستهٔ موسیقی ایرانی و نوازندهٔ سرشناس نِی (به خاک سپرده شده در تکیه سید العراقین)،
اسماعیل خواجویی؛ عالم وارسته فلسفه، فقه ،یکی از بزرگترین دانشوران قرن دوازدهم هجری مدفون در مقبره خود نزدیک قبرستان فاضلان،
عبدالحسین سپنتا؛ کارگردان اولین فیلم ناطق ایرانی،
محمد حسین اشنی؛ از فقهای معروف اصفهان (به خاک سپرده شده در تکیه ابوالمعالی کلباسی)،
حاج آقا رحیم ارباب؛ از علمای مشهور اصفهان (به خاک سپرده شده در نزدیکی تکیه ملک)،
نورالدین اشنی؛ از فقهای معروف اصفهان (به خاک سپرده شده در تکیه ابوالمعالی کلباسی)،
شیخ اسدالله ایزدگشسب شمس گلپایگانی (درویش ناصر علی)؛ از مشایخ و عرفای سلسله نعمت اللهی گنابادی،
سیده نصرت امین (بانو امین)؛ مجتهده ایرانی.
بدیع*الزمان تبریزی مشهور به بدیعا از خوشنویان و شاعران سده یازدهم هجری و فرزند علیرضا عباسی
فاضل اصفهانی عالم دینی
سیدجعفر خاکشیر شاعر طنزپرداز، در تکیه گلزار
محمد علی مکرم حبیب آبادی شاعر طنز پرداز وصاحب امتیاز روز نامه صدای اصفهان

تخریب ها
در دوران پهلوی

در سال ۱۳۴۸ بخشی از این گورستان برای ساخت فرودگاه تخریب شد.
در دوران معاصر

در سال ۱۳۶۳ این گورستان متروک اعلام شد. از عناصر معماری وابسته به تخت فولاد مانند مسجدها، کاروان*سراها، آب*انبارها جز اندک شمار، چیزی باقی نمانده است. دو مصلا در بخش جنوب غربی تخت فولاد وجود داشته است که از آثار دورۀ صفوی بودند. که یکی از آنها در سال ۱۳۰۰ قمری به دستور حاج محمدتقی نقشینه مرمت شده بود؛ لیکن هر دو مصلا در سالهای اخیر تخریب، و به جای آنها مصلای بزرگ جدید شهر اصفهان احداث شده است. جز مسجد رکن*الملک مساجد دیگری هم در این گورستان وجود داشته*اند که در سی سال اخیر همگی تخریب شده اند از جمله مسجد تکیه خوانساری از دورۀ صفوی و مسجد تکیۀ آقا مجلس از آثار دورۀ قاجار. همچنین آب*انبارهای تکیۀ کازرونی، آقامجلس، بابا رکن*الدین، چهارسوقی، و شهشهانی ازجمله آب*انبارهای ویران شدۀ این مجموعه به حساب می*آیند.
واقعه تخریب مقبره و خانقاه دراویش
نوشتار اصلی: سرکوب دراویش گنابادی (۱۳۸۷)

از آخرین وقایع تاریخی معاصر اصفهان و مجموعه تخت فولاد می*توان به تخریب حسینیه و مقبره درویش ناصر علی، معروف به تکیه ایزد گشسب، از مشایخ دراویش منسوب به دراویش گنابادی در ۱۳۸۷ و درگیری*های خونین آن، بین دراویش و نیروهای انتظامی، اطلاعات و بسیج اشاره نمود.[۱] این چهارمین تخریب حسینیه دراویش بعد از واقعه تخریب حسینیه دراویش در قم، بروجرد و چرمهین [۲] بود و نکته دیگر اینکه مقبره درویش ناصر علی از آثار ثبت شده ملی محسوب می*گردید.[۳] [۴] [۵]

گلستان شهدای اصفهان
پانویس


دائره المعارف بزرگ اسلامی

««تخریب سالن اجتماعات دراویش اصفهان»». رادیو زمانه، ۳۰ بهمن ۱۳۸۷.
«تخریب منزل مسکونی رحمت الله جوادی در چرمهین». رادیو زمانه، 11 تیر ۱۳۸۷.

««وقتی قرار است تخریب شود، ثبت شده و نشده ندارد»». رادیو زمانه، ۱ اسفند ۱۳۸۷.
«بازداشت دست*کم ۶۰ درویش گنابادی در ایران». رادیو زمانه، ۴ اسفند ۱۳۸۷.

«تخریب حسینیه دراویش گنابادی در اصفهان». خبرنامه امیر کبیر، ۱ اسفند ۱۳۸۷.؛ «حسینیه دراویش گنابادی در اصفهان تخریب شد». نوروز، ۱ اسفند ۱۳۸۷.
سونات

سونات