بقعه شیخ صفی*الدین اردبیلی

تبیان
بقعه شیخ صفی*الدین اردبیلی، از مهم*ترین آثار تاریخی شهر اردبیل و از بناهای کم*نظیر تاریخی ایران است که از لحاظ معماری و کاشی*کاری، از شاهکارهای قرن هشتم هجری قمری و سال*های پس از آن است.

این بنا پس از وفات شیخ به سال 735 هجری قمری، به*وسیله فرزند وی، صدرالدین موسی پایه*گذاری شد و شاه*عباس، بناهای مهمی به این مجموعه افزود و اصلاحاتی در آن انجام داد. اهمیت این اثر تاریخی به*طورکلی در رابطه*ای که با سلسله خاندان صفوی دارد، جلوه*گر می*شود.
شاهان صفوی و همچنین شاه اسماعیل اول، بنیان*گذار این سلسله، در این مجموعه تاریخی، به خاک سپرده شده*اند. روی مقبره شاه اسماعیل، گنبدی ساخته شده و بالای این گنبد، پنج شمشیر نصب شده است که نشانه اسلحه خانواده*هایی بوده که به شاه اسماعیل در رسیدن به سلطنت کمک کردند. در این بقعه، مقابر دیگری از سایر شاهان و شاهزادگان و بزرگان خاندان صفوی و امرای آن دوره باقی *مانده است، از جمله قبر منسوب به مادر شاه اسماعیل.
مجموعه کنونی که به نام بقعه شیخ صفی نامیده می*شود، شامل بیرون بقعه (عالی*قاپو)، سردر، حیاط بزرگ، رواق، مقبره شیخ صفی*الدین، حرم*خانه، مقبره شاه اسماعیل، چینی*خانه (که دارای گچ*بری*های زیبا و چندین درِ چوبی و نقره*ای نفیس است)، مسجد جنت*سرا، خانقاه، چراغ خانه، چله خانه، شهیدگاه و متعلقات دیگری است.
ساختمان سردرِ اصلی بقعه و محوطه سه گنبد که مزین به کاشی معرق و کتیبه*هایی به خط رقاع و کوفی است، عظمت و جلوه خاصی به این مکان داده است.
مقبره شیخ صفی*الدین، برجی استوانه*ای شکل است که گنبد کوتاهی در بالای آن قرار دارد. در زیر گنبد، صندوق منبتی وجود دارد که از جمله آثار نفیس بقعه محسوب می*شود و در حاشیه آن، کتیبه*ای به خط رقاع حک شده است.
گنبد مقبره شاه اسماعیل، کوتاه*تر از گنبد مقبره شیخ صفی است و قسمت خارجی آن، با کاشی*های خوش*رنگ و کتیبه*ای به خط کوفی تزیین شده است. در زیر گنبد، صندوق نفیس گران*بهایی بر روی قبر قرار دارد. صندوق*های مزارهای دیگر موجود در این بنا از لحاظ ظرافت و کنده*کاری، بسیار جالب هستند.
بقعه شیخ صفی، حاوی ده*ها اثر بدیع در مضامین مختلف رشته*های هنری از جمله عالی*ترین نوع کاشی*کاری معرق و مقرنس و گچ*بری کتیبه*های زیبا و نفیس به خط خطاطان بزرگ دوره صفوی و منبت*های ارزنده، نقره*کاری، تذهیب و طلاکاری، نقاشی و سنگ*بری است و از سبک معماری مناسبی برخوردار است که تجمیع این همه فضایل هنری در یک مجموعه، از موارد نادر در مجموعه*های تاریخی کشور به شمار می*رود.
ین مجموعه ارزشمند، در تاریخ 5 تیرماه سال 1389 خورشیدی به*عنوان یازدهمین اثر ارزشمند تاریخی ایران از سوی یونسکو به ثبت جهانی رسید. یکی از آثار این مجموعه، فرش بسیار معروفی به نام قالی اردبیل است که یکی از مشهورترین قالی*های جهان است و در گذشته در آرامگاه وی بوده، اما هم*اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت کشور انگلستان نگهداری می*شود.

سونات