محله قدیمی عودلاجان تهران , معماری و..

اندیشه

خانه*های تاریخی و كوچه*های باریك تهران قدیم را بیشتر در محدوده* خیابان*های ری، مولوی، امیركبیر و مصطفی خمینی می*توان دید. محدوده*ای كه امروزه در برخی فیلم*ها یادآور خاطرات نسل گذشته است و نام «بافت تاریخی عودلاجان» را یدك می*كشد.

از هر كوچه و پس*كوچه* این محله كه گذر كنی، دیوارهای در حال ریختن، سردرهای قدیمی روبه خرابی، درهای چوبی قدیمی كه فقط جای سوراخ كوبه روی آن*ها باقی مانده است و بادگیرهایی را كه به جای خنك كردن، گرد و خاك را به خانه می*آورند، می*بینی.
خانه*های آپارتمانی امروزی در كوچه*های باریك و قدیمی، دیگر جایی برای «لی*لی*های» كودكان باقی نگذاشته*اند. نمی*دانم كودكان امروز برای فرزندان آینده*شان از چه بازی*هایی خاطره می*گویند.
رد هر دیوار را كه بگیری، در سر پیچ تند كوچه*های باریك، نام*هایی به چشم می*خورند كه امروز دیگر كم*تر نشانی از گذشته دارند؛ «سرطون»، «ناظم الاطبا»، «مشیر الخلوت» و «آقاموسی» شاید آخرین نام*هایی باشند كه پس از گذشت حدود 50 سال همچنان بر دیوار كوچه*های قدیمی عودلاجان خودنمایی می*كنند.

حالا عودلاجان در محدوده*ای تاریخی كه هر روز تراكم شهری ذره*ذره آن را می*خورد، كوچك*تر و شكسته*تر می*شود. بخش غربی این بافت تاریخی مانند دیگر بخش*های شمالی، *جنوبی و شرقی*اش كمتر نشانی از گذشته را با خود دارد و هر نشانی كه در كوچه*های این بافت از جمله بنا، مسجد یا خانه*ای تاریخی پیدا می*شود، یا به انبار و كارگاه تبدیل شده یا خالی از سكنه و در حال تخریب و ریزش است.
مسجد مدرسه* نظام*الدوله، مسجد آقامیر، سقاخانه* آقامیر، خانه* دكتر احسانی، خانه* مؤتمن الاطبا، خانه* امین نظام و خانه* عزت*الدوله از جمله بناهای تاریخی هستند كه در شرایط نامناسبی قرار دارند.
با این وضعیت، برخی از این خانه*ها به نام ایجاد آسایش و امنیت برای اهالی محل توسط یك بنیاد تخریب می*شوند تا شاید پس از جمع*آوری كارتن*خواب*ها، معتادان و اراذل و اوباشی كه مكانی امن برای كارهای*شان یافته*اند، روزی به یك مكان فرهنگی برای باقی*مانده*های عودلاجان تبدیل شود.

با این وجود، حمیده توسلی، جامعه*شناس بهترین نقطه* تهران و پراهمیت*ترین بافت پایتخت را عودلاجان می*داند و معتقد است كه این بافت تاریخی به یك نگاه ویژه نیاز دارد.
او گفت: برای حفظ بافت تاریخی فقط دستور و قانون نمی*توان داشت، مردم باید بافت را حفظ كنند. عودلاجان یك بافت فرامحله*ای، فراملی، فرامنطقه*ای و بین*المللی است. حفظ آن یك ارزش است و همه* ایران باید این را بدانند.
وی با اشاره به سابقه* حدود شش*هزار ساله* تهران، ادامه داد: مردم تهران كه اكنون ادعای شش*هزار سال تمدن را دارند، توانایی و قدرت نگهداری یك*دهم درصد از بافت قدیم را هم ندارند.

او با تأكید بر لزوم حفظ این میراث به هر قیمتی، بیان كرد: این كار به آگاهی جمعی ما نیاز دارد، تا وقتی كسی از میزان ارزش ترمه* مادربزرگ خود اطلاع نداشته باشد، لزومی به حفظ آن نمی*بیند.
توسلی افزود: همه* ما به هویت نیاز داریم، ولی تهران یك شهر بی*هویت است، هر اتفاقی كه مخاطب را به خود بیاورد، اتفاق خوبی است. هر شهری كه نتواند میراث طبیعی، فرهنگی و تاریخی خود را حفظ كند، موفق به داشتن توسعه* پایدار نمی*شود.
بافت تاریخی عودلاجان در قدیمی*ترین منطقه* تهران هر روز و در هر نفس به از بین رفتن نزدیك می*شود.
شاید امروز این اتفاق برای بسیاری از مردم تهران و حتی ساكنان این بافت اهمیت نداشته باشد و چه بسا از مدرن شدن آن خوشحال شوند، ولی روزی می*رسد كه همه دلتنگ یك كوچه*باغ، یك در و حتی یك سردر قدیمی می*شویم كه ما را به تاریخ گذشتگان پیوند دهد.
سونات