گفت وگو با شروین نجفی زاده, فوق تخصص جراحی عروق, عضو هیات علمی دانشگاهبه*طور معمول همه*چیز از یک درد گنگ و خستگی در پا شروع می*شود، دردی که شاید خیلی از افراد آن را پشت گوش بیندازند و منتظر بنشینند تا روزی برطرف شود، غافل از اینکه یکی از سیاهرگ*های پایشان روز*به*روز گرفتگی بیشتری پیدا می*کند و متسع*تر می*شود. بعد از آن یک روز می*بینند که قسمتی از پایشان تغییر رنگ داده و متورم شده است اما مشکل اینجا چیزی است به نام واریس، بیماری شایع و دردناک... . مصاحبه با دکتر شروین نجفی زاده، فوق*تخصص جراحی عروق، عضو هیات علمی دانشگاه را در این مورد بخوانید.* مهم*ترین علت ایجاد واریس چیست؟واریس نوعی اتساع غیرعادی و پیچ*خوردگی ورید*های سطحی است که به دلیل گردش خون غیرعادی در اندام*ها ایجاد می*شود. این عارضه می*تواند علل مختلفی داشته باشد و معمولا در اندام*های تحتانی شایع است اما به ندرت در نقاط دیگر هم دیده می*شود. به*طور کلی علت ایجاد واریس، نارسایی دریچه*های لانه کبوتری در اندام*های تحتانی است که این نارسایی خود به دلایل مختلفی ایجاد می*شود. ایستادن*های طولانی*مدت به صورت بی*حرکت و ثابت در یک مکان مهم*ترین و شایع*ترین علت ایجاد واریس است. برای مثال پاسبان*ها، پلیس*های راهنمایی و رانندگی، آرایشگر*ها و جراحان بیشتر در معرض ابتلا به واریس قرار دارند. با ایستادن*های طولانی*مدت دریچه*هایی که گردش خون را برقرار می*سازند و باعث می*شوند خون به صورت یک*طرفه از اندام تحتانی تخلیه شود و به سمت قلب پیش رود، عملکردشان مختل می*شود. در نتیجه خون در اندام*ها جمع می*شود و حتی گاهی*اوقات به صورت معکوس به پایین برمی*گردد، زیرا نیروی جاذبه خون را به سمت پایین می*کشد. البته فراموش نکنید که این حالت در سیاهرگ*ها رخ می*دهد و نه سرخرگ*ها، زیرا گردش خون در سرخرگ*ها به کمک نیروی پمپ قلب انجام می*شود اما خون سیاهرگ*ها به کمک پمپ عضلانی که در اندام*های تحتانی وجود دارد به گردش درمی*آید. یعنی عضلات با انقباض و انبساط خود هنگام راه رفتن، حرکت کردن یا ورزش کردن خون را به گردش درمی*آورند. حال اگر این مکانیسم*ها به هر دلیل انجام نشوند برای مثال پمپ عضلانی ضعیف باشد یا فرد بی*حرکت باشد و این عضلات کار نکنند و دریچه در طولانی*مدت نارسا شود، واریس ایجاد خواهد شد. علاوه بر ایستادن*های طولانی*مدت دلایل مختلف دیگری برای نارسایی دریچه*ای وجود دارد از جمله چاقی، حاملگی، سابقه تصادف و آسیب دیدگی عروق، بالا رفتن فشار داخل شکم و انجام کارهای خیلی*سنگین. مصرف سیگار و دخانیات نیز روی واریس تاثیر منفی می*گذارد و باعث غیرطبیعی*شدن گردش*خون در پا می*شود. از طرف دیگر دخانیات، سطح اکسیژن خون را کاهش می*دهند و از این طریق پیشرفت واریس را تسریع می*کنند. البته درصدی از موارد واریس به صورت ژنتیکی در خانواده*ها ایجاد می*شود؛ بنابراین اگر پدر یا مادر سابقه واریس داشته باشند فرزندان آنها شانس بیشتری برای ابتلا دارند. همچنین با بالا رفتن سن از آنجایی که از اندام*ها استفاده بیشتری می*شود و ممکن است فرد دچار اضافه وزن شود احتمال ایجاد واریس بیشتر می*شود. در برخی مقالات نیز آمده است که انداختن پا*روی*پا می*تواند احتمال ایجاد واریس را افزایش دهد.* حالت نشستن هم ایجاد مشکل می*کند؟نشستن*های طولانی*مدت و بی*حرکت نیز می*تواند باعث ایجاد واریس شود. در واقع ایستادن از نشستن بدتر است و نشستن از خوابیدن. به طور حتم وقتی شما حالت خوابیده داشته باشید و پاهایتان به صورت افقی یا درجاتی بالاتر از سطح قلب قرار گیرد، گردش خون بهتر می*شود و تخلیه وریدی افزایش پیدا می*کند. بستن کمربندهای خیلی تنگ و پوشیدن شلوارهای خیلی چسبان و هر عامل دیگری که گردش خون طبیعی پا را به هم بزند نیز ممکن است باعث فشار و ناراحتی پا شود. بنابراین استفاده مداوم از این لباس*ها ممکن است ایجاد واریس را تسریع کند. علاوه بر این قرار گرفتن در محیط*های گرم مانند سونا و حمام بخار باعث می*شود که تعریق افزایش پیدا کند و عروق پوست متسع*تر شوند. بنابراین گرما ممکن است علایم واریس را تشدید کند. از طرف دیگر سرما باعث می*شود عروق پوست منقبض شوند و علایم واریس به طور موقت کاهش پیدا کنند.* درست است که شیوع واریس در خانم*ها بیشتر از آقایان است؟شیوع واریس از لحاظ آماری در خانم*ها سه تا چهار برابر بیشتر از آقایان است. یکی از دلایل آن هورمون*های زنانگی است. این هورمون*ها در زمان حاملگی باعث می*شوند که جدار عروق عضلات شل شوند. در نتیجه احتمال اتساع عروق بالا می*رود و خون بیشتری در آنها جمع می*شود. از طرف دیگر فشاری که رحم و جنین روی عروق اندام تحتانی وارد می*سازند باعث می*شوند گردش خون در ناحیه لگن دچار اختلال شود.* آیا واقعیت دارد که فشارخون و دیابت رابطه مستقیمی با واریس دارند؟فشارخون رابطه مستقیمی با واریس ندارد به این دلیل که فشارخون در سیستم شریانی است اما واریس در سیستم سیاهرگی رخ می*دهد. با این حال بیمارانی که فشارخون دارند از آنجایی که معمولا مسن*تر هستند ممکن است به دلیل شرایط*شان بیشتر دچار واریس شوند. دیابت نیز رابطه مستقیمی با واریس ندارد. دیابت در نهایت ممکن است باعث گرفتاری و تصلب شرایین در سرخرگ*ها شود و ورید*های سیاهرگی را به آن صورت درگیر نمی*کند.* برای درمان این بیماری باید چه کرد؟برای پیشگیری از ایجاد واریس و پیشرفت آن توصیه می*شود از ایستادن*های طولانی*مدت و بی*حرکت خودداری کنید. اگر شغل*تان طوری است که باید سرپا بایستید، سعی کنید در محل، حالت قدم*رو داشته باشید و پاهایتان را جابه*جا کنید و عضلات*تان را درجا منبسط و منقبض کنید. علاوه بر این ورزش کردن و جلوگیری از اضافه وزن می*تواند کمک*کننده باشد. در اولین فرصتی که پیدا می*کنید پاهای خود را بالا قرار دهید. این کار باعث استراحت پا و بهبود در گردش خون سیاهرگی می*شود. حتی اگر پنج*دقیقه هم فرصت داشته باشید، پاهایتان را بالا بگذارید تا خون تیره*رنگ عاری از اکسیژن تخلیه شود و خون روشن و تازه جایگزین آن شود. بهترین حالت این است که سطح پا از سطح قلب بالاتر باشد. برخی از افراد پاهای خود را به دیوار تکیه می*دهند و برخی*ها روی مبل یا صندلی می*گذارند. برخی*ها نیز وقتی می*خوابند زیر پایشان بالشت می*گذارند. در واقع هرچقدر که بتوانیم پا را بالاتر قرار دهیم، تخلیه خون وریدی سریع*تر انجام می*شود. ورزش در طولانی*مدت با دو مکانیسم از ایجاد واریس پیشگیری می*کند: تقویت پمپ عضلانی و بهبود گردش خون در پا. ورزش*های حرکتی مانند پیاده*روی، دویدن، دوچرخه*سواری، شنا، والیبال و فوتبال بهترین انتخاب*ها در این مورد هستند. در نقطه مقابل نیز ورزش*هایی که در حالت ثابت و ایستایی با فشار زیاد انجام می*شوند مانند وزنه*برداری، کار با دستگاه و بدنسازی، گردش خون پا را مختل می*کنند و ممکن است باعث تشدید واریس شوند.* جوراب واریس چقدر در درمان بیماری موثر هست؟برای پیشگیری و جلوگیری از پیشرفت واریس می*توان از جوراب*های مخصوص واریس (با فشار و سایز مناسب) استفاده نمود. جوراب واریس درجه*بندی*های مختلفی دارد و بر اساس فشاری که به پا وارد می*کند در چهار کلاس مختلف تقسیم*بندی می*شود. برای پیشگیری از واریس معمولا کلاس یک و برای کسانی که مستعد هستند یا در مراحل اولیه واریس قرار دارند کلاس دو تجویز می*شود. کلاس سه و چهار کاملا جنبه درمانی دارند و برای کاهش عوارض واریس به کار می*روند. برای مثال کسانی که زخمی در پایشان ایجاد شده است یا سابقه لخته خونی دارند باید از کلاس سه و چهار استفاده کنند. از طرف دیگر جوراب واریس طول*های متفاوتی دارد و ممکن است تا زیر زانو یا بالای کشاله*ران یا به صورت جوراب شلواری باشد. طول جوراب باید متناسب با محل و نوع واریس انتخاب شود. نکته مهم این است که جوراب واریس باید حتما توسط افراد خبره و متخصص با اندازه*گیری دقیق تجویز شود و از خرید خودسرانه آن از داروخانه*ها خودداری نمود. در غیر این صورت ممکن است جوراب خریداری شده بیش از حد تنگ یا گشاد باشد و باعث شود بیمار دیگر از آن استفاده نکند. در صورتی که اگر جوراب توسط فرد متخصص تجویز شود نه تنها پا را خسته نمی*کند بلکه باعث می*شود درد و خستگی پا برطرف شود. برای انتخاب جوراب مناسب باید در درجه اول به جراحان عروق و افرادی که به صورت تخصصی در مورد واریس کار می*کنند مراجعه نمود. در شهرهای کوچک*تر نیز می*توان به پزشکان جراح یا پزشکان عمومی مراجعه نمود، البته به شرطی که دوره مربوطه را دیده باشند. جوراب واریس را باید صبح*ها بعد از بیدار شدن از خواب بپوشید؛ ترجیحا قبل از اینکه از حالت افقی و خوابیده به حالت عمودی و ایستاده دربیایید. زیرا اگر چند ساعت سر پا بایستید و بعد جوراب را بپوشید، تجمع خون در اندام اتفاق افتاده و ورم شروع شده است و حتی ممکن است جوراب به راحتی به پای شما نرود. افرادی که واریس و ضایعه پیشرفته*ای ندارند در آخر روز وقتی از محل کارشان به خانه برمی*گردند اگر قرار نیست زیاد سر پا باشند یا بنشینند، می*توانند جوراب را دربیاورند اما افرادی که واریس پیشرفته*تری دارند باید تا قبل از خواب شبانه*شان جوراب را به پا داشته باشند.* جراحی هم در درمان این بیماری نقش دارد؟روش*های درمانی واریس را می*توان به دو دسته کلی تقسیم نمود. اولین روش، جراحی است که قدیمی محسوب می*شود اما روش استانداردی است. دسته دیگر نیز شامل روش*های جدید و پیشرفته*تر از جمله درمان*های دارویی، لیزر یا RF (رادیوفرکوئنسی) می*شود. در روش جراحی قسمتی از دریچه اصلی پا که دچار اختلال شده است را می*بندند و آن قسمت از رگ که حالت گشاد پیدا کرده است را از درون پا درمی*آورند. این یک عمل استاندارد است که هنوز هم در بیمارستان*ها انجام می*شود. در خیلی از موارد موفقیت درمان با این عمل سنجیده می*شود، یعنی کلیه روش*های دیگر مانند لیزر و RF در برابر با جراحی سنجیده می*شوند. جراحی اگر توسط پزشکان خبره انجام شود، موفقیت بالایی خواهد داشت و خطری بیمار را تهدید نخواهد کرد. در این مورد نیز جراحان عروق در ارجحیت قرار دارند. گاهی*اوقات بیماران به*خصوص در شهرستان*ها توسط جراحان عمومی عمل می*شوند و این کار باعث می*شود جراحی آنها کامل انجام نشود و علایم*شان عود کند و نیاز به عمل مجدد پیدا کنند. در هر صورت هر عملی عوارض خاص خود را دارد. برای مثال ممکن است تا چند روز در محل مورد نظر کبودی و درد ایجاد شود و حتی ممکن است عفونت و خونریزی رخ دهد.* واریس*ها اگر درمان نشوند باعث عارضه می*شوند؟واریس اگر درمان نشود در طی زمان پیشرفت می*کند. یعنی رگ*ها به*تدریج متسع می*شوند و این اتساع منجر به تورم به*خصوص در ناحیه ساق پا و قسمت فوقانی قوزک داخلی می*شود. سپس پوست به تدریج تیره و نازک می*شود و اگر درمان نشود منجر به زخم و اگزما و حتی خونریزی می*شود. در واقع با متسع شدن وریدها و نازک شدن پوست، کوچک*ترین آسیب یا ضربه*ای می*تواند باعث خونریزی*های شدید شود. یکی دیگر از عوارض واریس، ایجاد لخته در ورید*های سطحی یا به اصطلاح «ترومبوفلبیت» سطحی است. در چنین مواقعی ایجاد لخته در اثر اتساع باعث می*شود رگ مورد نظر متورم، قرمزرنگ، دردناک و سفت شود. برای مثال بیمارانی که چند ساعت بدون حرکت در هواپیما می*نشینند ممکن است دچار این عارضه شوند. بسیاری از اوقات بیماران سوال می*کنند که آیا این لخته می*تواند حرکت کند و به قلب برود و باعث آمبولی شود؟ پاسخ به این سوال منفی است. یعنی طبق تعریف، واریس، اتساع عروق سطحی پاست، درحالی که آمبولی در رابطه با عروق عمقی اتفاق می*افتد. به هرحال ایجاد لخته در عروق سطحی نیز دردناک است و گاهی اوقات در موارد پیشرفته نیاز به بستری وجود دارد.منبع: واریسredirect.php?a=*iran-clinic.com/%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B3/